Notice

ፐርፎርማንስ ኦዲት

ፐርፎርማንስ ኦዲት ብመንግስትን ብገበርቲ ሰናይ ማሕበራትን ንዝተዘርግሑ ናይ ልምዓት ኘሮጀክትታትን ብቁጠባ፣ ብብቕዓትን ብውፅኢታውነትን ዝተፈፀሙ ምዃኖም እቲ ተደላይ ሽቶ ዝወቕዐ ምዃኑ መንግስቲ ዘረጋግፀሉ ዓይነታት መስርሕ ኣብ ልዕሊ ምዃኑ፤ እቲ ኘሮጀክት ንምምሕዳር ሓደራ ዝተነበረሎም ሓለፍቲን ኣመራርሓ ስራሕን በቲ ዝተተለመሉ መሰረት ኣብቲ ዝድለ ሽቶ ንምብፃሕ ግቡእ መምርሒ፣ ደንብን ናይ ስራሕ ውህደትን ንክህሉ ብምትላም ውፅኢት ብምምፃእ ሕጋውነቱ ዝረጋገፀሉን ዕብየት ኣመዝጊቦም ወይ ኣየመዝገቡን ዝሕተትሉ ናይ ኦዲት ሜላ ስለዝኾነ ብወገን መንግስቲ ነቲ ቤት ዕዮ ልዑል  ሓገዝ ይግበር ከምዘሎ ይእመን።

በዚ መሰረት ቤ/ፅ ዋና ኦዲተር ክልልና ብኣዋጅ ብዝተዋሃቦ ስልጣንን ሓላፍነትን መሰረት ብሙያ ፐርፎርማንስ ኦዲት ኣቢሉ ዕብየት ካብ ዘርኣዩ ሃገራትን ክልላትን ተሞክሮ ብምውሳድ ነቲ ሙያ ብምምሕያሽ ነቲ ዝለዓለ ኣካል መንግስቲ /ፓርላማ/ ግቡእ ግልጋሎት ንከበርክት ትፅቢት ይግበር ።

 

 

          ፀብፃብ ፐርፎርማንስ ኦዲትን ኣፈፃፅማ ስራሕን 2006 ዓ/ም

                              ቤት ፅሕፈት ዋና ኦዲተር ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ

 

ሰነ፣ 2006 

መቐለ

 ኣብ 4ይ ዘበን መበል 15 ስሩዕ ጉባኤ ቤት ምኽሪ ዝቐረበ ፀብፃብ ፐርፎርማንስ ኦዲት፣

                    ዝተጠቓለለ ፈንድን ኣፈፃፅማ ስራሕ ቤትዕዮናን

 2006 ዓ/ም 

ፀብፃብ ፐርፎርማንስ ኦዲትን ኣፈፃፅማ መደባትን 2006
ቤት ፅሕፈት ዋና ኦዲተር ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ

 

ዝተኸበራ ወ/ሮ ቅድሳን ነጋ
ኣፈጉባኤ ቤት ምኽሪ ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ
ዝተኸበርኩም ኣባላት ቤት ምኽርን ተሳተፍቲ ጉባኤን


ቤት ፅሕፈት ዋና ኦዲተር ብሄራዊ ክልላዊ መንግስቲ ትግራይ ብመሰረት ዝተጣየሸሉ ዕላማ ኣብዝተፈላለዩ ኣብያተ ዕዮን ትካላትን ክልልናን ወረዳታትን ዝካየዶም ፐርፎርማንስን ከባቢያዊን ዝተጠቓለለ ፈንድ ክልልናን ፀብፃብ ኦዲት ከምኡውን ቤት ፅሕፈትና ኣብ በጀት 2006 ከሰላስሎም ሒዙዎም ዝነበሩ መደባት ኣፈፃፅማን ዝምልከቱ ሰለስተ ኣጀንዳታት ዝሓዘ ፀብፃብ ኣዳልዩ ቀሪቡ ኣሎ
ኣብ 4ይ ዘመን መበል 15 ስሩዕ ጉባኤ ንኽቐርቡ ዘዳለናዮም ፀብፃባት ፐርፎርማንስ ኦዲት 22 እንትኾኑ፤ካብዚኦም 14 ዋና ኦዲትን 8 ክትትል ድሕረ ኦዲትን እዮም፡፡ ብመሰረት እዚ ብዜካ ክልተ ዘንጊዖም ዝተፈፀሙ ፀብፃባት ዝተረፉ ቅድሚ ዕላዊ ኮይኑ ምውፅኡ መውፅኢ ምይይጥ ተጌሩ ርኢቶታት ተዋሂቡሉ እዩ ኣብልዕሊ እዚ ዝተረኸቡ ርካባትን ቤት ፅሕፈትና ዝበፅሖ መደምደምታን ናብተን ኣብያተ ዕዮን ዝምልከቶም ኣካላትን ብእዋኑ ተላኢኹ እዩ፡፡ብመሰረት ዝተልኣኸሎም ፀብፃብ ዝበዝሓ ኣብያተ ዕዮውን መልሲ ሂበናሉ እየን፡፡ ቅድም ኢለን ኦዲት ዝተኻየደለን ኣርባዕተ ኣብያተ ዕዮውን ንውሕ ዝበለ ግዘ ፀኒሑ ስለዘሎ እቲ ዝመፀ ለውጢን ዝተመሓየሹ ነገራትን ንምሕዋስ ተሓሲቡ ዳግም ዳህሳስ ብምክያድ ዝበፅሕኦ ብርኪ ክካተት ተገይሩ እዩ፡፡
ስለዚ ሕዚ ዝቐርብ ዓበይቲን ዝተኸበረ ቤት ምኽሪ ፈሊጡዎም ውሳነ ከመሓላልፈሎም ቀፃሊ ዘለዎም ምዕባለታት ክትትል ክገብረሎም ዝድለዩ ጉዳያት ምበር ኩሉ ኣብቲ እዋን ኦዲት ዝነበሩ ርካባት ዝሓወሰ ኣይኮኑን እዚ ዝኾነሉ ድማ እቶም ኣብዚ ፀብፃብ ዘይተሓወሱ ርካባት ብዓቕሚ እቶም ኣብያተ ዕዮ ክፍፀሙ ስለዝኽእሉን ግዜ ንምቑጣብን ተባሂሉ ምዃኑ ግልፂ ክኸውን ይግባእ፡፡
በዚ መሰረት በቢኣብያተ ዕይኡ ዝተረኸቡ ጥንኩራትን ዱኹማትን ጎንታት ከምዝስዕቡ ቀሪቦም ኣለዉ።

ዋና ኦዲት ብዝምልከት

1. ቢሮ ሰራሕተኛን ማሕበራዊ ጉዳይን ክልል ትግራይ
ንኦዲት ዝተመረፀ ዋና ከይዲ ስራሕ ምክልኻል ማሕበራዊ ፀገማትን ምርግጋፅ ማሕበራዊ ደሕንነትን እዩ ኣብ እዋን ኦዲት ብኣወንታ ዝግለፁ ጠንካራ ጎንታት
ቢሮ ሰራሕተኛን ማሕበራዊ ጉዳይን ኣብ ግዜ ኦዲት ፡-ስትራተጂክ ትልሚ ኣዳልዩ ዝሰርሕ ምዃኑ፣ብመሰረት ዝቐረፆ መሰረታዊ ለውጢ ከይዲ ስራሕ ሓይሊ ሰቡ ኣማሊኡ እንዳሰርሐ ዝረከብ ምዃኑ፣ብዛዕባ ቤተሰብ፣ ህፃናት ኣካል ጉድኣትን ኣረጋውያንን ዝምልከት ግንዛበን ሕብረተሰብ ንምልዋጥ ዝሕግዙ ስራሕቲ ስልጠና ዝህብ ምዃኑ፣ብብርኪ ክልል ክሳብ ንኦዲት ዝበፃሕናሉ ግዜ 630 ጥምረት ክንክን ማሕበረሰብ ዘጣየሸ እንትኾን ካብዚኤን 544 ሕጋዊ ሰውነት ክረኽባ ዝገበረ ምዃኑ፣ ኣብ ደቂ ኣንስትዮ መራሕቲ ስድራ ብቀጥታ ሓገዝ ዝረኽባሉ ፕሮጀክት ብምቕራፅ ኢኮኖሚያዊ ዓቕመን ክጠናኸር ዝገብር ምዃኑ፣ምጥቃስ ይከኣል፡፡
ብኣሉታ ዝግለፁ ፀገማት ኣመራርሓን ኣሰራርሓን
 ንዝተውሃቦ ዕላማ መፈፀሚ ዝኸውን ዝፀደቐ ንህፃናት፣ ንኣረጋውያንን ንኣካል ጉድኣትን ሃፍቲ ኣተኣኻኽባን ኣከፋፍላን ዝምልከት ደንቢን መምርሕን ዘይብሉ ምዃኑ ፣ኣብ ማሕበራዊ ደሕንነት ንዝተዋፈሩ ዘይመንግስታዊ ትካላት ዘቅረብዎ ፕሮጀክት መርሚሩ ዘፅድቐሉን ዝስርዘሉን ዝፀደቐ መምርሒ ይኹን መስርሒ ማንዋል ዘይብሉ ምዃኑ፣
 ኣብ ክልልና ንዝስርሑ ህንፃታት፣ መንገዲታት፣ መዘናግዒ ቦታታትን ካልኦትን ንኣካለ ጉድኣት ምንቅስቃስ ምችው ንክኾኑ ዝከታተለሉ መስርሕ ዘየተኣታተወን ዘይከታተልን ምዃኑ፣ኣብ ትሕቲኡ ዝርከባ ወረዳታት ኣብያተ ፅሕፈት ድማ ኣብ ትሕቲኤን ዝርከቡ ውዳበታትን ገበርቲ ሰናይ ትካላትን ስሩዕ ቸክ ሊስት ብምድላው በቢርብዒ ዓመቱ ብምክትታልን ብምግምጋምን ቅልጡፍ ግብረ መልሲ ብፅሑፍ ዘይህባ ምዃነን፣
ስለዚ ዝምልከቶ ኣመራርሓ እዞም ዝተገለፁ ጥንካረታት ብምዕቃብን ብምጥንኻርን ነቶም ዝጎደሉዎ ድማ ዝምለአሉን መንገዲታት ብሕንፃፅ ንዝተዋህቦ ዕማም ብዝተማልአ መንገዲ ፈፂሙ ክርከብ ዝግባእ ምዃኑ ነተሓሳስብ፡፡


2.ኤጀንሲ ሓለዋ ስነ ከባቢን ምምሕዳር ኣጠቓቕማ ገጠር መሬትን ክልል ትግራይ

ኦዲት ዝተኻየደሉ ኣውራ ከይዲ ስራሕ ምስፍሕፋሕ ስርዓት ሓለዋ ስነ-ከባቢ ኮይኑ ኣብ እዋን ኦዲት ዝተረኸቡ ብኣውንታ ዝግለፁ ጠንካራ ጎንታት እዞም ዝስዕቡ እዮም፡፡

ንስርሑ መፈፀሚ ዝኸውን ተግባሩን ሓላፍነቱን ብዝግባእ ዝገልፅ መጣየሺ ኣዋጅ ከምኡውን ፣ኣብ ቁፅፅር ብኽለት፣ ኣታሓሕዛን ኣተኣላልያን ጉሓፍ ገምጋም ፅልዋ ስነ-ከባቢ ዝምልከቱ ኣዋጃት ስራሕ ዘለውዎ ምዃኑ፣ ዝተፈላለዩ መድረኻት ዘተ፣ በረርቲ ፅሑፋትን ሬድዮ ፕሮግራማትን እናተጠቐመ ኣብ ስነ-ከባቢ ምዕባይ ግንዛበ ዝሰርሕ ምዃኑ፣ካብ ፋብሪካታት ናብ ከባቢ ዝፍኖ ንከባቢ ዝብክል ጉሓፍ ደረጃ ኣውፂኡ ትካላት ክፈልጡዎን ክትግብሩዎን ዝሰርሕ ዘሎ ምዃኑ፣ ኣብ ሓለዋ ስነ ከባቢ ተጠቃምነት ደቂ ኣነስትዮ ክረጋገፅ ብዝሐሸ ኩነታት ዝሰርሐሉ ዘሎ ምዃኑ፣ብዝሃ-ህይወት ክልልና ክፍለጡን ኢሉውን ክዕቀቡን ዘኽእሉ መፅናዕትታት ዘካየደን ኣብ ምክያድ ዝርከብን ምዃኑ፣ዋላ ኣብ ኣፈፃፅማ ክፍተት ይሃልዎ ካብ ታሕቲ ናብ ላዕሊ ናይ ኣፀባፅባ ስርዓት ኣዳልዩ ተግባራዊ ዝገበረ ምዃኑ፣ዝብሉን ካልኦትን ፅቡቓት ስራሕቲ ተፈፂሞም እዮም፡፡
ኣብ ኣዋን ኦዲት ዝተረኸቡ ብኣሉታ ዝግለፁ ፀገማት ኣመራርሓን ኣሰራርሓን ዝምልከት ድማ :-
ስራሕቲ ሓለዋ ስነ ከባቢ ንስራሕቲ ሕርሻውን ሓዊሱ ዝቋፃፀርን ዝከታተልን እናሃለወ ኣብ ትሕቲ ቢሮ ሕርሻ ልምዓት ገጠርን ምውዳቡ ብናትና ርኢቶ ዝተዋህቦ ተልእኾ ብነፃ ሕሊና ንምፍፃም ዘፀግም ስለዝኾነ እንተዝስተኻኸል ዝሓሸ እዩ ንብል፣
ኣብ ሰራሕተኛታቱ ዘሎ ክፍተት ኣፈፃፅማ ስራሕ ንምምላእ ዘኽእል ናይ ሓፂርን ነዊሕን እዋን ስልጠና መስርሕ ዘይብሉ ምዃኑ፣ኣብ ገጠርን ከተማን ንዝረከባ መንግስታዊን ዘይምንግስታዊን ኣካላት ኣብ ስነኸባቢ ንዘስዕበኦ ፅዕንቶ እናተኸታተለ መልክዕ ዘትሕዘሉ ሰጉምቲ ዝወስደሉ ዝከላኸለሉ ብብቕዓትን ብበዝሒን ነቲ ስራሕ ዝምጥን ሓይሊ ሰብ ዘየብሉ ምዃኑ ንኩሎም ዓይነታት ብኽለት ኣብ ባይታ ወሪዱ ሓለፍነት ወሲዱ ዝከታተል ኣካል ዝየብሉ ምዃኑ፣
ንሃገራዊ ፖሊሲ ስነ-ከባቢ መሰረት ዝገበረን ወድዓዊ ኩነታት ስነ-ከባቢ ክልልና ዘገናዘበ ክልላዊ ፖሊሲን ኣብ ስነ-ከባቢ መሰረት ገይሮም ዝወፁ ኣዋጃት፣ደንብታትን መምርሕታትን ዘይብሉ ምዃኑ፣
ንኹሎም ዓይነት ብኽለታት ማለት ብኽለት ድምፂ ብኽለት ማይ ብኽለት ኣየር ብኽለት ምርኣይን ብኽለት ሽታን ካልኦትን ንምቁፅፃር ዘኽእል መስርሕ ስለዝየብሉ ኣብ ከተማታት ትግራይ ብኣካል ከምዝተረጋገፀ ከተማ ምምሕዳራት ሆስፒታላት መፍረይቲ ትካላትን ግልጋሎት ወሃብቲ ትካላትን ዝጥቀማሎም መእለዪ ጓሓፋት ንከባቢ ሕብረተሰብ ዝጎድኡ ደረጀኦም ዘይሓለዉ ዝርከቡዎም ምዃኖም፣
 ኣብ ምቕናስ ብርሰትን ብኽለትን ስነ ከባቢን ኣብ ምሕዋይ ከባቢን ብሉፅ ስራሕቲ ዝፈፀሙ ትካላትን ውልቀ ሰባትን ዘተባበዐሉ ናብ ካልኦት ሰባትን ትካላትን ዘጋፈሐሉ ስርዓት ዘይዘርገሐ ምዃኑ፣
 ተገልገልቲን ኣብ ስነከባቢ ዋኒን ዘለዎም ኣካላትን ክጥቀሙሉ ንዝደልዩዎ ዝተማልአን ደረጅኡ ዝሓለወን መረዳእታ ስነከባቢ ዝሕዘሉ ስርዓት ዝየብሉ ምዃኑ ኣብ ምኽባር ሕግታት ሓለዋ ስነከባቢ ኣመልኪቱ ንዝቐርበሉ ጥቆማ ዘፃርየሉ ቅሬታታት ዝሰምዐሉ ኣፃርዩ ስጉምቲ ዝወስደሉን ውፅኢቱ ንመቕረብቲ ጥርዓን ዘፍልጠሉ ስርዓት ዘይዘርገሐ ምዃኑ፣
ስለዚ ኤጀንሲ ሓለዋ ስነከባቢን ምምሕዳር ኣጠቓቕማ ገጠር መሬትን እዞም ዘተገለፁ ጥንካረታት ብምዕቃብን ብምጥንኻርን ነቶም ዝጎደሉዎ ድማ ዝምለአሉን ስራሕቲ ሓለዋ ስነ ከባቢ ኣብዚ ልምዓት ዝለዓለ ተራ ዝፃወተሉ ስራሕ ክሰርሕ ነተሓሳስብ፡፡


3.ቢሮ ልምዓት ከተማ፣ንግድን ኢንዳስትሪን


ኣብዚ ቢሮ ኣብ ኩለን ከተማታት ንዘሎ ፅሬትን ፅባቐን ንምልካዕን ንምድጋፍን ዓሊሙ ኣብ ኣውራ ከይዲ ስራሕ ፅሬትን ፅባቐን ኦዲት ዘካየድና እንትከውን እቲ ፀብፃብ ግዜ ስለዝወሰደ ግን እዋናዊ ንምግባርን ዝተመሓየሹ ነገራት ንምርኣይን ኣብቀረባ እዋን ደጊምና ኦዲት ጌርናዮ ኢና፣
ብኣውንታ ዝግለፁ ጥንኩር ጎንታት
ኣብ ኣተሓሕዛን ኣተኣላልያን ጎሓፍ ክልልና ዘተኮረ ኣዋጅ ሃልዩዎ ስራሕቲ ፅሬትን ፅባቐን ከተማታት ብኮንትራት ዝመሓደረሉ ባይታ ኣተኣታትዩ ስራሕ ዝጀመረ ምዃኑ፣ ንስርሑ መፈፀሚ ዝኾኑዎ ዝተፈላለዩ ናይ ስራሕ ማንዋላት ዘለውዎ ምኻኑ፣ ከተማ መቐለን ካልኦት ከተማታትን ጓሓፍ ዝኣልዩሉ ቦታ ደረጃ መዐቀኒ ዘዳለወ ምኻኑ፣ ኣብክልል ይኹን በቢብርኩ ኣብ ዝርከባ ከተማታት ዘሎ ሓይሊሰብ ሰነድ ስምምዕነት ብምድላው ዝሰረሐሉ ኩነታት ምህላው፤ርኢና ኢና፡፡እዚኦምን ካልኦትን ጥንካረታት ዘለዎ ኮይኑ ኣብ እዋን ኦዲት ዝተረኸቡ ድኽመታትኣመራርሓን ኣሰራርሓን ዝምልከት ፡-
ወድዓዊ ኩነታት ከተማታት ክልልና ዘገናዘበ ብዛዕባ ሓለዋ ፅሬት ዝምራሓሉ ኣንፈት ዝሕብር ፖሊሲ ፅርየትን ፅባቐን ዘይብሉ ምዃኑ፣ኣብ ኣተሓሕዛን ኣተኣላልያን ጎሓፍ ክልልና ዘተኮረ ኣዋጅ ቁፅሪ 191/2003 እንትወፅእ ንስራሕቲ ቄራ ዝጥምት ዓንቀፃት ዘይብሉ ምዃኑ፣
ኩለን ከተማታት ክልልና ኣብ ባይተአን ዝርከብ ትኽክለኛ መጠን ጓሓፍ ዘነፅር መፅናዕቲ ስለዘይብለን ኣብ ኣወፋፍራ ሓይሊ ሰብን መሽነርን ፣ ኣተሓሕዛ ትልምን ኣፀባፅባ ስራሕን፣ ኣወሃህባ ግልጋሎት፣ ወዘተ ኣሉታዊ ፅልዋ ዝፈጥር ዘሎ ምዃኑ፣ ጓሓፍ ተሓኪሙ መሊስካ ናብ ረብሓ እንትውዕል ኣብ ጥዕና ሕ/ሰብን ከባብን ከምፅኦ ዝኽእል ኣሉታዊ ፅልዋ ዘየስዕብ ምዃኑ ዘረጋግፀሉ ኣሰራርሓ ዘይዘርገሐ ምኻኑ፣
ማስተር ፕላን ከተማታት እንትዳሎ ንፅሬትን ፅባቐን ዝኾኑ ቦታታት ካልኦት ስራሕቲ ልምዓት ፅባቐ ብዘረጋግፅ መልክዑ ንምቕራቦም ሓሳብ ዝህበሉን ሞያዊ ሓገዝ ዝገብረሉን ኣሰራርሓ ዘይተኣታተወ ምዃኑ፣ ከተማታት ዝተረከበኦም ሓምለዎት ቦታታት ፕላን መሰረት ገይረን ዘልማዓሉ በዓል ዋና ዘነፅራሉን ፍልፍል ኣታዊ ዝኾነሉ ኣሰራርሓ ክዝርጋሕ ዘይተገበረ ምዃኑ፣ በቢከተምኡ ዝረከብ ሕ/ሰብ ይኹን ዝተፈላለዩ ትካላት ኣብ ውሽጢ ገደነኦምን ደጋዊ ከባቢኦምን ስፍሓት ዘዘለዎም ቦታ መሰረት ዝገበረ ነቱ ከባቢ ዝተፈቐደ ተኽሊ ክተክልን ከፅድቕን ዝገበሮ ድጋፍ ክትትልን ይኹን ቁፅፅር ድኹም ምዃኑ፣
ስለዚ ቢሮ ከተማልምዓትን ንግዲን ኢንዳስትሪን ክልልና እዞም ዘተገለፁ ጥንካረታት ብምዕቃብን ብምጥንኻርን ነቶም ዝጎደሉዎ ድማ ዝምለአሉን ስራሕቲ ፅሬትን ፅባቐን ከተማታት መስርሕ ኣማሊኡ ከውፅእን ተግባራዊነቱ ክከታተሎን ይግባእ ንብል፡፡


4. ኣብ ዞባ ምዕራብ ሆስፒታል ካሕሳይ ኣበራ ሑመራ


ሆስፒታል ካሕሳይ ኣበራ ኣብ 2005 ዓም መወዳእታ ኦዲት ተጌሩ ፀብፃቡ ቶሎ ብዘይ ምውድኡ ብእዋኑ ናብ ቤት ምኽሪ ክነቕርቦ ብዘይ ምኽኣልና ሎሚ ብድጋሚ ኣብቲ ሆስፒታል ዘሎ ኩነታት ዳህሲስና ዝተመሓየሸን እዋኑ ዝሓለወን ፀብፃብ ኢና እነቕርብ ዘለና በዚ መሰረት ኣብዚ ሕዚ እዋን ኣብ ካሕሳይ ኣበራ ሆስፒታል ዘለዉ ብኣወንታ ዝግለፁ ጥንኩር ጎኒታት፡-
ዘስርሕ ኣወዳድባ ዘለዎ ካብ ዝተፈላለዩ ኣካላት ሕብረተ ሰብ ዝተውፃእፅአ ኣመራርሓ ቦርድ ዘለዎ ምዃኑ እዚ ድማ በቢ ጊዚኡ እናተኣከበን መደባት ዘውርድን ዝግምግምን ምዃኑ ንዝወሰኖም ውሳነታት ዘውረዶም መደባት ዝከታተለሉ ስሩዕን ዘየቛርፅን ቃለ ጉባኤ እናሓዘን ዝሰርሕ ምዃኑ፣ ኣብ ልዕሊ እዚ ኣመራርሓ ሆስፒታል ኩነታት ምክልኻልን ግንዛበ ተሓካሚ ንምዕባይ ኣብ ክፍሊ ተመላለስቲ ሕሙማትን ካልኦት ሕሙማት ዝእከቡሎም ክፍሊታትን ኣብ ሰሙን ሰለስተ ጊዜ ኣብ ምክልኻል ሕማማት ዘተኮረ ኣስተምህሮ ዝህብ ምዃኑ፣ ኣተዊኡ ዝእክበሉን ዘመሓድረሉን ንፁር መምርሒ ዘለዎ ምዃኑ፣ ዝህቦም ዝተፈላለዩ ግልጋሎት ዝምልከትን ኣፈፃፅማ ስርሑን ዝምልከቱ ፀብፃባት ብዘይ ምቁራፅ ክሳብ ሕዚ በቢወርሑ ናብ ክልል ጥዕና ቢሮ ዝልእኽ ምዃኑ፣
ብኦዲት ዝተረኸቡ ብኣሉታ ዝግለፁ ፀገማት ኣመራርሓን ኣወሃህባ ግልጋሎትን ዝምልከት
ዝተዳለወ ትልሚ ሓሙሽተ ዓመት ኣብዚ ሆስፒታል ክስርሑ ዝግበኦም ስራሕቲ ብግቡእ ዘይሓዘ ኣመራርሓ ቦርድ ይኹኑ ሰራሕተኛታት ገምጊሞም መመሓየሺ ርኢቶታት ከይህብሉ ድማ ሙሉእ ብሙሉእ ብእንግሊዝኛ ቋንቋ ዝተዳለወን ዝምልከቶም ተገልገልቲ ዘየሳትፍ ብሓፈሻ ሕድሕድ ሰብ ንክምረሐሉ ምችው ዘይኮነ ምዃኑ፣
ኣብ ኣወዳድባን ምሕደራን ሓይሊ ሰቡ ዝምልከትውን እቲ ከባቢ ሕማም ዝበዝሖ ብዙሕ ሸቃላይ ዝእከበሉ እናሃለወ ንኣወሃህባ ግልጋሎቱ ወሰንቲ ዝኾኑ ክኢላታት ብዓይነት ሞያ፣ ብበዝሒን ብቕዓትን እንትርአ ከባቢ 42% ዘየማልአን፣ቁፃር ድጋፍ ውሃብቲ ሰራሕተኛታት ፣ ዕብየትን ዝውውርን ዘፈፅመሉ መምርሒ ተደላይ ክእለት ዘየዳለወ ምዃኑ፣ ዘካይዶም ቁፃርን ዕብየትን መምርሒ ምልመላን መረፃን ስቪል ሰርቪስ ዘይተኸተለን ሕፅረትን ብቕዓትን ሓይሊ ሰቡ ዘይፈትሕ ኣሰራርሓ ዝኽተል ምዃኑ፣
ኣብ ኣጠቐቕማ በጀት ካብ ውሽጣዊ መምርሒኡን ካብ ብቢሮ ሓለዋ ጥዕና ዘውፀኦ መምርሒ ጥቕማ ጥቕሚ ወፃኢ ብዘይ ኣግባብ ንስራሕተኛታት ክፍሊት ዝፍፅም ምዃኑ፣
ደረቕ ይኹን ፈሳሲ ርስሓት ኣብ ምእላይ ደረጅኡ ዝሓለወ ስርዓት ኣተኣላልያ ጓሓፍ ዘይኽተል ምዃኑ፣
ምምሕዳርን ኣጠቓቕማን መድሓኒትን ሕክምና ናውቲን ዝምልከት ደረጅኡ ዝሓለወ መኽዘን ዝየብሉን መደርደሪታት ዝየብሉን ከምኡውን ኣጠቓቕማ ዝምልከት ዓመታዊ ትልሚ ዘየውፅእ ዘሎን ዝየለን ብስርዓት በቢእዋኑ እናተፈለየ ቅድመ ምድላው ዝግበረሉ ኣሰራርሓ ዘይኽተል ምዃኑ ዘይጥቀመሎም ናውቲ ሕክምናን መጥቀሚ ጊዚኦም ክሓልፍ ዝቐረቡ መድሓኒታትን ብእዋኑ ናብ ካልኦት ጥዕና ትካላት ዘመሓላልፈሉ ስርዓት ዘይብሉ ምዃኑ፣ካብዚ ዝተበገሰውን ኣብ 2005 ዓ.ም ክሳብ የካቲት ዘሎ ግዜ ብር 111,814.36 ዝግመቱ መድሓኒታት ኣብ መኽዘን እናሃለው ካብ ጥቕሚ ወፃኢ ምዃኖም ኣረጋጊፃና ኢና፣
ስለዚ ሆስፒታል ካሕሳይ ኣበራ እዞም ዘተገለፁ ጥንካረታት ብምዕቃብን ብምጥንኻርን ነቶም ዝጎደሉዎ ድማ ዝምለአሉን ዝወሃቡ ግልጋሎት ሕክምና ዝተማልአን ስሉጥን ንምግባርን ግንዛበ ህዝቢ ዓብዩ ዝበዝሑ ሕማማት ዝከላኸለሉ ኩነታት ክፍጠር ኣበርቲዑ ክረባረብ ነተሓሳስብ፡፡

5.ኤጀንሲ መዓድንን ኢነርጅን ክልል ትግራይ

ኣብ ክልልና ዘሎ ስራሕቲ ልምዓትን ምምሕዳርን ሃፍቲ መዓድን ዘለዉዎ ጥንካረታትን ፀገማትን ፈሊኻ ብምውፃእ ንቐፃሊ ብዝሓሸ ንክሰርሕ ኣብ ዝተኻየደ ኦዲት ዝተረኸቡ ጥንኩርን ድኹምን ጎኒታት ከምዚ ዝስዕብ ቀሪቡ ኣሎ፡፡
ኣብ ከይዲ ኦዲት ዝተረኸቡ ብኣወንታ ዝግለፁ ጠንካራ ጎንታት
ዕቑር ሃፍቲ መዓድን ክልልና ዘለዎም ከባቢታት ብምፅናዕ ንምልማዕ ምችው ባይታ ብምፍጣርን ቁጠባውን ማሕበራውን ልምዓት ክልልና ንምስላጥ ካብ ክልል ክሳብ ወረዳ መሓውር ተዘርጊሑ ዝስራሕ ዘሎ ምዃኑ፣ ኣዋጅ መሰረት ዝገበረ መሰልጠኒ ማንዋል ብምድላው ንዝተፈላለዩ ኣካላት መዕበይ ግንዛበ ስልጠና ዝህብ ምዃኑ፣ከምኡ ድማ ብሬድዮ፣ጋዜጣን ካልኦት ሜላታት ብምጥቃም ስራሕቱ ዘፋልጥ ምዃኑ፣ምስ ደኣንትን ካልኦት ኣካላትን ብምትሕብባር ኣብ ስራሕቲ ልምዓት መዓድን ካብ 2003-2005 ዓም ኸባቢ 75,932 ወገናት ዕድል ስራሕ ተጠቀምቲ እንትኾኑ እተን 18,418 ደቂ ኣንስትዮ እየን ኣብቲ በዚውን ኣብ ልምዓት ክልልና እጃሙ እናበርከተ ዝርከብ ምዃኑ። በብርብዒን ፍርቂን ከምኡውን ኣብ ዓመት መጨረሻ ሪፖርት ፀብፃብ ስራሕ ብምጥማር ናብ ቢሮ ማይ ሃፍቲ ዘቕርብ ምዃኑ፣
ኣብ እዋን ኦዲት ብኣሉታ ዝግለፁ ፀገማት ኣመራርሓን ኣሰራርሓን ኢልና ዝፈለናዮም
ዓርሱ ኪኢሉ ምስ ተጣየሸ በቲ ኤጀንሲ ይኹን ከይዲ ስራሕ ዝተዳለወ ትልሚ ሓሙሽተ ዓመት ዘየብሉ ምዃኑን ቅድም ክብል ብቢሮ ማይ ሃፍቲ ዝተዳለወ ገይሩ ዝሰርሕ ምዃኑ፣ ግልፂ ዝኾነ ነቲ ዝወፀሉ ኣዋጅ መፈፀሚ ዝኸውን መስርሒ ማንዋል ዘይብሉ ምዃኑ፣ ኣብ መዓድን ካብ ዝተዋፈሩ ክእከብ ዝግበኦ ኣታዊ ግብሪ ሮያሊቲ መፈፀሚ ዝኸውን ንፁር መስርሕ ብዘይምዝርጋሑን ብኣግባቡ ብዘይ ምእካቡን እዚ ክልል ካብ ወርቂ ጥራሕ ካብ 2003-2005 ዓ.ም ዘይተኣከበ ብር 112,437,059 ዝኣክል ኣታዊ ዝሰኣነ ምዃኑ፣
ብወረዳን ክልልን ዝወሃቡ ኩሎም ዓይነት ፍቓዳት መዓድን ኣብ ባሕሪ መዝገብ ተመዝጊቦም ዘይተሓዙ ምዃኖም፣ ካብ ፍቃድ መዓድን ዝተወሃቦም ዝረአናዮም 57 ዝተፈላለዩ ፍቓዳት እቶም 43(75.44%) ኣብ ውልቀ ማህደሮም ዘቅረብዎ ገምጋም ፅዕንቶ ከባቢን ሕ/ሰብን ዘየለ ምዃኑ፣ ካብዚ ብተወሳኺ ኣብ 7 ሰብ ፍቓድ ፕሮጀክት ፕሮፖዛል ዘየቕረቡ ምዃኖም፣
ኣብ ስራሕቲ መዓድን ክሰርሑ ፍቃድ ዝሃብዎም ትካላት ይኹን ማሕበራት ኣብ ከባቢ ዝፈጥሩዎ ተፅዕኖን ውፅኢቶምን ፀገሞምን ደገፍን ክትትልን ዘይካየድ ምዃኑ፣ካብ ወረዳታት ዝተልኣኹ ፀብፃባት ብምጥማር ፀብፃብ ዘየዳሉን ናብ ዝምልከቶ ኣካል ዘየቕርብን ምዃኑ፣ዘይሕጋዊ ንግዲ መዓድን ንምቕናስ ዝግበር ኣሰተምህሮን መፍትሒ ስጉምቲን ቀፃልነት ብዘለዎ መንገዲ ዘይምትግባር ሰለዘሎ ዘየሕጋዊ ተግባራት ክቕንስ ኣይከኣለን ንስራሕቲ መዓድን ተባሂለን ብነፃ ቀረፅ ዝኣተዋ ተሽከርከርቲ ኣብቲ ዝተዓለመለን ስራሕ ይሰርሓ ምህላወን ዝቆፃፀረሉ መስርሕ ዘይዘርገሐ ምዃኑ ዝብሉ ግድፈታት ተረኺቦሞ እዮም፡፡
ስለዚ ዝምልከቶ ኣመራርሓ ኤጀንሲ መዓድንን ኢነርጂን ክልልና እዞም ልዕል ኢሎም ዝተገለፁ ጥንካረታት ብምዕቃብን ብምጥንኻርን እቶም ዝጎደሉዎ ድማ ንዝተወሃቦ ልኡኽ ብግቡእ ከይፍፅም ዝገብሩን ክልልና ካብዚ ዘርፊ እዚ ክትረኽቦ ዝግበኣ ረብሓ ከይትረክብን ኣብ ክንክን ሃፍቲ ተፈጥሮ ኣሉታዊ ጉድኣት ክበፅሕ ይገብር ስለዘሎ ነዚኦም ዝምለአሉ ኣንፈት ተኸቲሉ ክሰርሕን ዝተማልአን ስሉጥ ውፅኢት ከመዝግብ ነተሓሳስብ፡፡


6. ኮሌጅ ፖሊ ቴክኒክ ማይጨው


ኣብ ክልልና ካብዘለዋ ኮሌጃት ብመርኣያ ወሲድና ኦዲት ብምግባር ካልኦተን ክመሃራሉ ብምሕሳብ ዝተወሰደት እንትትከውን ኣብ ከይዲ ኦዲት ዝተረኸቡ ብኣወንታ ዝግለፁ ጠንካራ ጎንታት
ዝተውሃቦ ልኡኽ ንምዕዋት ካብ ዘድልዮ ሓይሊ ሰብ 94% ኣማሊኡ ኣብ ምስራሕ ዝርከብ ኮይኑ ብቐፃልነት ንሰራሕተኛታቱ ዝህቦ ስልጠና ፣ ቑፃር፣ ዕብየት መምህራንን ሰራሕተኛታትን ብመምርሒ ሲቪል ሰርቪስ መሰረት ዝፍፅም ምዃኑ፣ ንመምህራን ይኹን ተምሃሮ ንምምሕዳር ዘኽእል ንፁር መተሓዳደሪ ደንቢ ኣዳልዩ ዝሰርሕ ምዃኑ፣ ዝህቦ ትምህርትን ስልጠናን በቲ ዝተቐመጠሉ ኣንፈት ተኸቲሉ 30% ብክልሰ ሓሳብ 70% ድማ ብተግባር ዝህብ ምዃኑን እቲ ብተግባር ዝወሃብ ስልጠና ኣብ ዝተማልአ መሳርሒታትን መሽነሪታትን ተመስሪቱ ዝወሃብ ምዃኑ፣ ኣብ ከባቢኡ ዝርከቡ ደቀቕቲን ኣናእሽተይን ንምድጋፍ በቢዓመቱ ክፍተቶም ብምፅናዕ ማሽነሪታት ብምምሃዝን ብምስራሕን ዘከፋፍልን ዘላምድን ምዃኑ ፍርቂ ዓመታዊን ዓመታውን ፀብፃባ ዘዳልወሉ ግዘን ኣካይዳን ብንፁር መስርሕ ኣቐሚጡ ኣብ ምልኣኽ ድማ ኢንተርኔት ቴክኖሎጂ ተጠቒሙ ዝሰርሕ ምዃኑ፣ኣብዚ ኮሌጅ ዝተረኣየ ፍሉይ ምህዞ መኪና ብምስራሕ ናብ ውፅኢት ዘብቀዐ ምዃኑ እዚኦምን ካልኦትን ጥንካረታት ዝተረኸቡ እንትኾኑ በቲ ኦዲት ዝተረኸቡ ብኣሉታ ዝግለፁ ክመሓየሹ ይግበኦም ዝበልናዮም ርካባት ከምዚ ዝስዕብ ቀሪቦም ኣለዉ
ብኣሉታ ዝግለፁ ቐንዲ ቐንዲ ፀገማት ማይጨው ፖሊ ቴክኒክ ኮሌጅ
ዘለዎ ትልሚ ሓሙሽተ ዓመት ነቶም ሕዚ ዝሰርሖም ዘሎ ዓበይቲን ብሉፃትን ተግባራት ብዘካትት መልክዑ ዝተመሓየሸ ኣይኮነን ነቲ ኮሌጅ ብላዕለዋይነት ክመርሕ ዝተጣየሸ ቦርድ ብመሰረት ዝተወሃቦ ዕማም በብሰለስተ ወርሑ ዘይእከብን ስራሕቲ ዘይግምግምን ምዃኑ ፣ዘለዎ ቤተ-መፃሕፍቲ ነቲ ስሩዕ ትምህርቲ ብዘጠናኽረሉ ኣገባብ ብኢንፎርሜሽን ቴክኖሎጂ ተደጊፉ ግልጋሎት ዝህበሉ ኩነታት ዝየብሉ ምዃኑ፣
ስለዚ ኣመራርሓ ኮሌጅ ቴክኒክ ማይጨው ብዝዓበየ መልክዑ ንዝተወሃቦ ልኡኽ ብዝግባእ እናፈፀመ ምዃኑ ዝተረጋገፀ ኮይኑ ልዕል ኢሎም ዝተገለፁ ጥንካረታት ብምዕቃብን ብምጥንኻርን ነቶም ዝጎደሉዎ ድማ ዝምለአሉን ኣንፈት ተኸቲሉ ክሰርሕን ዝተማልአን ስሉጥ ውፅኢት ከመዝግብ ነተሓሳስብ ፡፡


7. ቢሮ ሓለዋ ጥዕና ክልል ትግራይ


ኣብ ኣውራ ከይዲ ስራሕ ምስጓም ጥዕና ምክልኻል ሕማማትን ብፍላይ ኣብ ክልልና ንምክልኻል ዓሶን ካልኣዛርን ዝወሃቦ ዘሎ ትኹረትን ዝበፅሖ ብርኪን ኦዲት ጌርካ ነቲ ቤት ዕዮ ንምድጋፍ ለውጢ ንምምፃእን ዓሊሙ ዝተኻየደ እንትኸውን፡-
ኣብ እዋን ኦዲት ብኣወንታ ዝግለፁ ጠንካራ ጎንታት
ሽቶ ምኢተ ዓመት ንምዕዋት ዝሕግዝ ዝተማልአ ሓይሊ ሰብ ሒዙ ዝሰርሕ ዘሎምዃኑ፣ ወረዳታት ኣብያተ ፅሕፈት ጥዕና ሕማም ዓሶ ብበዝሒ ኣብ ዝረአየለን ከባቢታት ኣብ ሕድሕድ ገዛ ዝተጠራቀሙ ጉሓፋት ናብ ወሃብቲ ግልጋሎት ጉሓፍ ብእዋኑ ዝመሓላለፈሉን እዚ ዓይነት ኣገልግሎት ኣብ ዘይብለን ድማ እቶም ጉሓፋት ዝቃፀለሉን ዝቕበሩሉን ስርዓት ንክህሉ ከም ዝገበራ፣ ኣብተን ዓሶ ብሰፊሑ ዝረኣየለን ከባቢታት ትግራይ ኣብ 2006 ዓ/ም ኣብ ዘካየዶ ወፍሪ ፖሊዮ ክትባት ጎኒ ንጎኒ ዛንዜራ ዘለዎም ሕብረተ ሰብ ብዝግባእ ዝጥቐሙን ዘይጠቀሙን ምዃኖም ክፅናዕ ዝገበረን በቢዓመቱ ኬሚካል ዝንፀጉ ገዛውቲ በዝሒን ስፍሓቶምን ዘነፅረሉ ስርዓት ብምውፃእ ክሳብ ታሕቲ ብምዝርጋሕ ስራሕቱ ዝሰርሕ ዘሎ ምዃኑ፣ኣብተን ብመርኣያ ዝተሓረያ ትካላት ብሕማም ዓሶ ንዝተታሓዙ ሰባት ግልጋሎት ሕክምና ኣብ ኩለን ጥዕና ጣብያታትን ሆስፒታላትን ዝህብ ምዃኑ ሕማም ካልኣዛር ዝምልከት ግልጋሎት ዝህባውን ሓሙሽተ ትካላት ተመሪፀን ግልጋሎት እናሃባ ምዃነን ኣረጋጊፅና ኢና ሕድሕድ ትካል ጥዕናን ወረዳ ኣብያተ ፅሕፈት ጥዕናን ሕማም ዓሶ ዘለዎ ብርኪ ዝገልፅ ንፁር መረዳእታ ይሕዛ ንዝምልከቶውን ብስርዓት ይልእኻ ምዃነን ኣረጋጊፅና ኢና እዚኦምን ካልኦትን ጥንካረታት ዘለዎ እንትኸውን ኣብ እዋን ኦዲት ዝተረኸቡ ድኽመታት ከምዚዝስዕብ ቀሪቡ ኣሎ፡፡
ብኣሉታ ዝግለፁ ናይ ኣመራርሓን ኣሰራርሓን ፀገማት
ሕማም ካላዛር ኣብ ክልልና ዘለዎ ክብደት ኣብ ግምት ብምእታው ኣብ መፅናዕቲ መሰረታዊ ለውጢ ከይዲ ስራሕ ይኹን ኣብ ዘዳለዎ ስትራተጂክ ትልሚ 2003-2007 ዘይተኻተተ ምዃኑ ኣረጋጊፅና ኢና ፣
ንሕማም ዓሶ መድሓኒት ካብ ዝዕድለን 17 ውልቀ ትካላት ጥዕና ካብተን 2 ጥራሕ ፀብፃብ ዝቕበል እንትኾን እተን ዝተረፋ 15 ግና ዝተዋህበን መድሓኒት ኣብ ምንታይ ከም ዘውዐለኦ ዝገልፅ ፀብፃብ ዘይእክብን መቆፃፀሪ ስርዓት ዘይብሉ ምዃኑ፣
ኣብ ኩሎም ብርኪታት ብዛዕባ ምክልኻልን ምቁፅፃርን ሕማም ካላዛር ኣብ ዝረአየሉ ከባቢ ዝርከብ ሕብረተሰብ ግንዛበ መዕበዪ ኣስተምህሮ ክወሃብ ዘይግበር ምዃኑ፣ እቲ ሕማም ኣብ ዝረኣየለን ከባቢታት ትግራይ በቢዓመቱ ዘለዎ መጠን ዝርገሐን ዝምልከቱ መፅናዕቲ ዘካይደሉ ስርዓት ብምዝርጋሕ ስራሕቲ ምክልኻልን ምቁፅፃርን ዘይሰርሕን ናብ ካልኦት ከባቢታት ትግራይ ንኸይጋፋሕ ስራሕቲ ምዕጋት ዘይሰርሕ ምዃኑ፣
ኣብ ክረምቲ እዋን ናብ ወረዳ ሰቲት ሑመራን ቃፍታ ሑመራን ንዝመፁ ልዕሊ 500,000 ዝኾኑ ሸቃሎ ብዘይካ እንትሓምሙ ሕክምና ግልጋሎት ምሃብ ኣብ ምክልኻል ክልቲኦም ሕማማት ዝወሃብ ኣስተምህሮ ዝየለ ምዃኑ፣ ንወረዳታት ኣብያተ ፅሕፈት ጥዕና ካብ ክልል ቢሮ ሓለዋ ጥዕና ዝተደፍአለን ዛንዜራን ኬሚካልን እተን ወረዳታት ብእዋኑ ክከፋፈልን ክንፀግን ዘይገብራ ምዃነን፣
ዕድሚኦም ዝሓለፈ ዛንዜራታት ከባቢ ከይብክሉ ዝከላኸለሉን መስርሕ ኣይተኣታተወን ካልእ ተለዋጢ እናፅነዐ ዝዕድለሉን መቆፃፀሪ ስለዝየብሉ ዘለዎ ዝድገመሉ ዝየብሉ ዝስእነሉ ኩነታት ዘሎ ምዃኑ ኣብ እዋን ኦዲት እዚኦምን ካልኦትን ፀገማት ከምዘለዉ ንምርግጋፅ ተኻኢሉ እዩ፡፡
ስለዚ ዝምልከቶ ኣመራርሓ ክልልና እዞም ልዕል ኢሎም ዝተገለፁ ጥንካረታት ብምዕቃብን ብምጥንኻርን እቶም ዝጎደሉዎ ድማ ኣብ ጥዕና ሕብረተሰብ ብዘለዎም ማህሰይቲ መዚኑ ነዚኦም ዝምለአሉ ኣንፈት ተኸቲሉ ክሰርሕን ዝተማልአን ስሉጥ ውፅኢት ከመዝግብ ነተሓሳስብ፡፡


8. ኣብ ምምሕዳር ከተማ ኣኽሱም ቤት ፅሕፈት ከተማ ልምዓትን ፣ንግድን ኢንዳስትርን


ኦዲት ዝተኻየደሉ ከይዲ ስራሕ ምልማዕ መሬትን ማኔጅመንትን ኮይኑ እዚውን ቅድሚ ሕዚ ኣብ ከተማ መቐለ ሰሪሕናኳ እንተነበርና ካብ ማእኸል ከተማና ውፅእ ኢልካ ዘሎ ኩነታት ብምርኣይ ንኹለን ከተማታት ንምድጋፍ ብምሕሳብ ተወሳኺ ኣብ ኣኽሱም ክንሰርሕ ክኢልና ኢና በዚ መሰረትውን ኣብ እዋን ኦዲት ዝተረኸቡ ጥንካረታትን ድኽመታትን በዚ ዝስዕብ ቀሪቦም ኣለዉ፡፡
ብኣወንታ ዝግለፁ ጠንካራ ጎንታት
ብመሰረት መምርሒ ኮሚቴ ሪፎርም መሬት፣ ኮሚቴ ይግበኣኒ ሰማዒ፣ኮሚቴ ንብረት ገማቲ፣ኮሚቴ መፈፀሚ ምትሕልላፍ መሰል ሊዝ ዘጣየሽ ምዃኑ፣ ኣብ ዝተፈቐደሉ መሓውር ሓይሊ ሰብ ኣማሊኡ ዝቖፀረ ምዃኑ ዝሕዞም ትልምታት መሰረተ ልምዓት ዳህሳስ ኢኮኖሚያውን ፅልዋ ስነ-ከባብን ዝተኻየደሉን ድሌት ሕ/ሰብ መሰረት ዝገበረን ብቅደም ሰዓብ ዝተነፀረን ምዃኑ፣ስራሕቱ ስሉጥን ውፅኢታውን ክከውን ምስ ሰብ ብፅሒት ኩሎም ሰነድ ስራሕ ስምምዕነት ውዕሊ ዝኣሰረ ምዃኑ ዝብሉን ካልኦትን ብኣወንታ ዝጥቀሱ ነጥብታት እዮም፡፡
ብኣሉታ ዝግለፁ ፀገማት ኣመራርሓን ኣሰራርሓን
ምሃብ ዋንነት ሰርትፍኬት መሬት ዘፃሪ ኮሚቴ ብዝተማልአ ዘይተጣየሸን ግዝያዊ ዋንነት ሰርቲፊኬት ምሃብውን ዘይተጀመረን ምዃኑ፣በብእዋኑ ብዓይነት ግልጋሎት ብምፍላይ ጠለብ ሕብረተሰብ ዘፅንዓሉ መስርሒ ማንዋል ዝየብሉን ክሳብ ሕዚውን ዝተኻየደ መፅናዕቲ ዝየብሉ ምዃኑ፣
መሬት ከተማ ውፅኢታውን ቆጣባይን ብዝኾነ መንገዲ ንምልማዕን ንምምሕዳርን ቀፃሊ ምዕባለ እታ ከተማ መሰረት ዝገበረ መዋቅራዊ ፕላን ከምዘይተዳለወሉን ክሳብ ሐዚ ግዜ ዝሓለፎ ማስተር ፕላን እናተመሓደረ ዝርከብ ምዃኑ፣
ዝተዓደለ መሬት ተጠቐምቲ ብዝኣተዉዎ ውዕሊ መሰረት ይፍፅሙ ምህላዎም ዝከታተለሉ ውራ መሬት ንከይፍፀም ዝቆፃፀረሉ መስርሕ ዘይዘርገሐን ተጠቀምቲ ለውጢ ግልጋሎት ደልዮም እንትመፅኡ ጥራሕ እንተዘይኮይኑ ነዚ ኣመልኪቱ ዝሰርሖ ስራሕቲ ዝየብሉ ምዃኑ፣
ኣብ ማሰተር ፕላን ካብዝተቐመጠ ትልሚ ወፃኢ ከተማ ቦታታት ንመንግስታዊን ማሕበራትን ውልቀ ሰባትን ውልቀ ኮሌጅን ብምዕዳል ህንፃታት ተሰሪሑሉ ዝርከብ ምዃኑ፣ ስራሕቲ ምሃብ ካሕሳ ብኣዋጅን መምርሒን ካሕሳ መሰረት ብዘይምፍፃሙ፤ዝተከሓሰ መሬት ብእዋኑ ናብ መሬት ባንኪ እናኣተወ ንፁር ትልሚ ብምሓዝ ብእዋኑ ክለምዕ ከም ዘይግበርን ካሕሳ ኣመልኪቱ ዝተማለአን ዝፀፈፈን መረዳእታ ዘይብሉ ምዃኑ 500 ዝኣኽሉ ነባር ትሕዝቶታት ክሳብ ሐዚ ርስተ መዝገብ ከምዘይብሎም በዚ ምክንያት ድማ ናብቲ ዘመናዊ ስርዓት ኣተሓሕዛ መረዳእታ መሬት ዘይኣተወ ምዃኑ፣
ስለዚ ዝምልከቶም ኣመራርሓ ኣካላት ኣብ ከተማ ኣኽሱም እዞም ልዕል ኢሎም ዝተገለፁ ጥንካረታት ብምዕቃብን ብምጥንኻርን እቶም ዝጎደሉዎ ድማ ንዝተወሃቦ ልኡኽ ብግቡእ ከይፍፅም ዝገብሩን እቲ ከተማ ቅልጡፍ ምዕባለ ከየመዝግብ ዝገብሩ ስላስኾኑ ነዚኦም ዝምለአሉ ኣንፈት ተኸቲሉ ክሰርሕን ዝተማልአን ስሉጥ ውፅኢት ከመዝግብ ነተሓሳስብ፡፡

9.ኣብ ምምሕዳር ከተማ መቐለ ቤት ፅሕፈት ኮንስትራክሽን መንገድን ትራንስፖርትን


ኣብ ከይዲ ስራሕ ምርግጋፅ ብቕዓት ኣሽከርከርትን ተሽከርከርትን፣ ግልጋሎት መጓዓዝያ መንገድን ምምሕዳር መናሃርያን ዝረኣዩ ዝነበሩ ፀገማት ርኢኻ መፍትሒታት ንምሃብ ዓሊሙ ዝተኻየደ ፐርፎርማንስ ኦዲት ኮይኑ ኣብ ከይዲ ኦዲት ዝተረኸቡ ርካባት ከምዚ ዝስዕብ ቀሪቦም ኣለዉ፡፡
ብኣወንታ ዝግለፁ ጥንኩር ጎንታት
ሃገራዊ መምርሒ ምርግጋፅ ብቕዓት ኣሽከርከርትን ተሽከርከርትን መሰረት ገይሩ ዝተዳለወ መስርሒ ማንዋል ምርግጋፅ ብቕዓት ኣሽከርከርትን ተሽከርከርትን ዘለዎም ምዃኑ ምርግጋፅ ተኻኢሉ እዩ፣ መፅናዕቲ ትራንስፖርት ፕላን ከተማ መቐለ ምህላው፣መምርሒ መሰረት ብምግባር ምሃብ ፍቓድ ማእኸል ስልጠና ኣሽከርከርቲ ዝወሃብ ዘለዎኦ ተሽከርከርቲ ብምርኣይን ሰልጣኒ ከይጉላእላእውን በቢከባቢኡ ክስልጥን ዘኽእል መስርሕ እናተኣታተወ ምዃኑ እዚ ንምትግባር ኣብ ከይዲ ዝርከብ ምዃኑ፣ ዕግበትን ቅሬታን ተገልገልቲ ንምፍላጥን ንምዕቃንን ዘኽእል መስርሕ ዝተኣታተወሉ ኩነታት ምህላው፣ዝብሉ ምዕቡል ጎኒታት ዘለዎ እንትኸውን ኣብ እዋን ኦዲት ብድኹም ጎኒ ዝተረኣዩ ርካባት ፡፡
ብኣሉታ ዝግለፁ ፀገማት መስርሕን ኣሰራርሓን :-
ማእኸላት ስልጠና መምርሒ ብዝጠልቦ ከይዲ ምምሃር ምስትምሃር ብኣግባቡ ከፈፅም ዝኽእል መስርሒ ቦታ ከይሓዛ ስልጠና ክህባ ዝተፈቐደለን ምዃኑ፣ ብመሰረት ስርዓተ ትምህርቲ ምምሃር ምስትምሃር ኣሽከርከርቲ ዝጠልቦ ተግባራት ኣብ ዘይኸዳን ዘይሰልጠኑ ኣሽከርከርቲ ብስሩ ዝየለው ተምሃሮ ከምዝሰልጠኑ ገይረን ንዝሕዛ ማእኸላት ስልጠና ተኸታቲልካ ብመምርሒ መሰረት መምሃሪ ጥንክር ዝበለ ስጉምቲ ኣብ ምውሳድ ድኽመት ዘሎ ምዃኑ፣
ዝወሃብ ፅሑፍ ይኹን ተግባር ፈተና ብሞኒተሪንግ ካሜራ ወይ ነቲ ክፍሊ ክሽፍን ብዝኽእል ቪድዮ ካሜራ ወይ ድማ ተዓዘብቲ ብዘለውሉ ቁፅፅር እናተገበረሉ ክኸውን እንዳተገብኦ ፈተና ብሓደ ሰብ ክትትል ጥራሕ ዝፍፀም ምዃኑ፡፡
ሰልጠንቲ ግልጋሎት ንክረኽቡ ከማልእዎ ዘለዎም ግቡእን ነዚ እንትፍፅሙ ዘለዎም መሰልን ማእኸላት ስልጠና ኣቐዲመን ከፍልጠኦም ኣብ መስርሕ ማንዋል እዙ ከይዲ ስራሕ ዝተቐመጠ ኮይኑ ነዚ ዘየተግብራ ማእኸላት ስልጠና በብደረጅኡ ተቐሚጡ ዘሎ ኣወሳስዳ ስጉምቲ ተግባራዊ ዘይግበር ምዃኑ፣
ኣብ መዘወሪ መኪና ዝወሃብ ፍቓድ መረዳእታ ብግቡእ ዘይተሓዝ ምዃኑ ፈታኒ ሽም ፊርማ ዕለት ፈተና ዘረጋገፆ ኣካል ወዘተ ዝብሉ እንተይተማለአ ዝወሃበሉ ኩነታት እንትህሉ ብካልእ ገፅ ድማ ተፈቲኖም ኩሉ ዝግበኦም ኣማሊኦም ልዕሊ እቲ ንፈተና ዝወደአሎም ግዜ ዝፅበዩን ዝጉላእልኡን ምዃኖም እዚ ድማ ንዘይግባእ ስራሕ በሪ ዝኸፍት ምዃኑ፣
በቢዓመቱ ካብ ዝኽሰቱ ሓደጋታት ትራፊክ ብምኽንያት ምንኣስ ብቕዓትን ጉድለት ስነምግባርን ኣሽከርከርቲ ዝበፅሕ ሓደጋ ምስ ዝምልከቶ ኣካል ኮይንካ መረዳእታ ብምሓዝ ምስ ኣወሃህባ ትምህርቲ ዘለዎ ርክብ ብምትንታን መፍትሒ ንምምፃእ መፅናዕቲ ዘየካይድ ምዃኑ፣
ብወድዓዊ ምኽንያት ብፍላይ ንጉሆን ምሸትን ኣብ መእተውን መውፅእን ስራሕ ሰዓት፣ ከባብያዊ በዓላት፣ ወዘተ ንዝኽሰት ግዝያዊ ሕፅረት ቀረብ ከተማ ታክሲ ፍታሕ ንምሃብን ልዑል ኣጠቓቕማ ንምርግጋፅን ዘኽእል ኣሰራርሓ ብተግባር ዘየተኣታተወ ምዃኑ፣
ስለዚ ዝምልከቶም ኣመራርሓ ኣካላት እዞም ልዕል ኢሎም ዝተገለፁ ጥንካረታት ብምዕቃብን ብምጥንኻርን እቶም ጎዲሎም ዝተበሃሉ ካብቲ ካልእ ኦዲት ርካብ ብላዕሊ ምስ ስነምግባር ጉድለትን ካልእ ጥቕማጥቕሚን ዝተሓሓዙ ስለዝኾኑን ብዘይብቑዕ ክእለት ዝወሃብ መዘወሪ ፍቐድ ድማ ውፅኢቱ ሓደጋ ሞትን ምጉዳል ኣካልን ምብኻን ሃፍቲ ሃገርን ዘስዕብ ብምዃኑ ነዚም ዝምለአሉ ኣንፈት ተኸቲሉ ክሰርሕን ዝተማልአን ስሉጥ ውፅኢት ከመዝግብ ይግባእ ንብል፡፡


10.ኣብ ቢሮ ትምህርቲ ክልል ትግራይ


ኣብዚ ብፐርፎርማንስ ኦዲት ክካየደሉ ዝተመረፀ ከይዲ ስራሕ ልምዓት መምህራንን ኣመራርሓ ትምህርትን እንትኸውን ዕላምኡውን ቢሮ ትምህርቲ ኣብ ልምዓት መምህራንን ኣመራርሓን ዝሰርሖም ፅቡቓት ስራሕቲ ንምርግጋፅን ዘለዉዎ ፀገማት መፍትሒ ንምድጋፍን እንትኸውን በቲ ዝተኻየደ ኦዲት ዝተረኸቡ ጥንኩርን ድኹምን ጎኒ ከምዚ ዝስዕብ ቀሪቡ ኣሎ፡፡
ብኣወንታ ዝግለፁ ጠንካራ ጎንታት
ስትራተጂክ ትልሚ ሓመሽተ ዓመት ኣዳልዩ በቢዓመቱውን ዝበፅሖም ብርኪ ብምግምጋምን በቢዓመቱ ብምሽራፍን ንፁር መተግበሪ ትልሚ እናዳለወ ዝሰርሕ ምዃኑ
ኣብ መምርሒታት መመልመሊ ረቛሒ ቅድመ ወፍሪን ድሕረ ወፍርን ከምኡ እውን ኣብ ዘዳለዎ ትልሚ 5 ዓመት ንደቂ ኣንስትዮ፣ ኣካለ ጉድኣትን ንኡሳን ብሄረሰባትን ኣብ ትምህርቲን ስልጠናን ዝወሃብ ፍሉይ ሓገዝ ሓንፂፁ ዝፍፅም ምዃኑ ኣረጋጊፅና ኢና፣ንታሕተዎት ኣካላት ብኣካል ክትትል ዝገብረሉን ዝድግፈሉን ዝምልከት ንፁር መስርሕ ዘለዎ ምዃኑ ብተግባርውን ዝምረሐሉ ምዃኑ፣ ኣብ መምህራንን ኣመራርሓ ትምህርትን ዓቕሚ ምፍፃም ንምዕባይ ተኸታታሊ በብዓመቱ ነዊሕ ስልጠና ዝህበሉ መስርሕ ዘርጊሑ ዝሰርሕ ምዃኑ፣ ብፍሉይ ደቂ ኣንስትዮ ተማሃሮ ኣብ ኣብያተ ትምህርቲ ንበይነን መምህራን ተመዲቦሙለን ድጋፍ ዝወሃበንን ክለብ ተጣይሹለንን ምዃኑ፣ ውፅኢት ስርሑ ዝምልከት ብርብዒ ዓመት፣ ብፍርቂ ዓመትን፣ ዓመታዊን ፀብፃብ ስራሕ ብምጥማር ናብ ዝምልከቶም ኣካላት ዘቕርብ ምዃኑ።ዝብሉ ካልኦትን ጥንካረታት ዘለዉዎ እንትኾኑ፣
ብኣሉታ ዝግለፁ ፀገማት ኣመራርሓን ኣሰራርሓን
መምህራንን ኣመራርሓ ትምህርትን ንሞያዊ ግቡኦም ዘፍልጥን ባህርያቶም ዝገርሕን ምስ ሞያዊ ልኡኾም ዝኸይድ መምርሒ ስነ ምግባር ዘየዳለወ ምዃኑ፡
መምህራንን ኣመራርሓ ትምህርትን ብከሬር ስትራክቸር ዝመሓደሩ እንትኾኑ ኣብ ኩለን ዝረኣናየን ኣብያተ ትምህርቲ ብበዝሒ፣ ብዓይነትን ብብቕዓትን ዝተማልአ ሓይሊ ሰብ ዘይብለን ምዃኑ፣ብዝተመረቕሉ ዓይነት ትምህርቲ/ኮርስ/ ተሓሳቢ ብምግባር ዘይምደቡሉ ኩነታት ምህላዉ፣ ንኣብነት፡- ብሒሳብ ዝተመረቐ ቋንቋ ከምህር ፣ ብባዮሎጂ ተመሪቖም ሒሳብ ከምህሩ ዝግበር ምዃኑ፡፡
ኣብተን ንመርኣያ ዝተሓረያ ወረዳታት ብሙሉአን እቲ ዝተፈቐደ ሞያ ዘየማልኡ ቁፃሮም ናብ ዝምልከቶም ኣካላት ዘይተልኣኸን ካብ መስከረም 01/2006ዓ/ም ጀሚሮም 1525 መምህራን ናብ ዝተፈላለዩ ወረዳታት ተበቲኖም ስሩዕ ስራሕ ዝጀመሩ ምህላዎም፣
ተሳትፎ ደቂ ኣንስትዮ 50% ናብ ኣመራርሓ ክመፃ ትልሚ ዝሓዘኳ እንተኾነ ዘለዉ ኣመራርሓ ተባዕትዮን ኣንስትዮን እንትረአ ደቒ ተባዕትዮ 85.7% እንትኾኑ ደቒ ኣንስትዮ ድማ 14.3% ጥራሕ ምዃነን፣ በዚ መሰረት ደቂ ኣንስትዮ ናብ ኣመራርሓ ንኽመፃ ዝገብሮ ፃዕሪ ትሑት ከምዝኾነ ዘመላኽት ምዃኑ፣ካብ መምህርነት ወፃእ ንዘለዋ ሰራሕተኛታት ደቂ ኣንስትዮ ስልጠናታት እናሃብካ ናይ ምፍፃም ዓቕመን ከዕብያ ዘይገብር ምዃኑ፣
ስለዚ ዝምልከቶም ኣመራርሓ ኣካላት ብዝዓበየ መልክዑ ንዝተወሃቦም ልኡኽ ብዝግባእ እናፈፀሙ ምዃኖም ዝተረጋገፀ ኮይኑ ልዕል ኢሎም ዝተገለፁ ጥንካረታት ብምዕቃብን ብምጥንኻርን ነቶም ዝጎደሉዎ ድማ ዝምልእሉ ኣንፈት ተኸቲሎም ክሰርሑን ዝተማልአን ስሉጥ ውፅኢት ከመዝግቡነ ነተሓሳስብ ፡፡


11.ቢሮ ሲቪል ሰርቪስ ክልል ትግራይ


ኣብ ኣውራ ከይዲ ስራሕ ኣመራርሓ ስራሕ ሓይሊ ሰብ ዘሎ ኩነታት ኦዲት ብምግባር ኣብ ኣፈፃፅማ ስራሑን ክትትልን ደገፍን ዘለዎ ጥንካረታት ፀገማትን ብምፍላይ ንምሕጋዝ ዓሊሙ ዝተኻየደ ኦዲት ዝተረኸቡ ርካባት በዚ ዝስዕብ መንገዲ ቀሪቡ ኣሎ፡፡

ብኣወንታ ዝግለፁ ጠንካራ ጎንታት
ኣብ ምምሕዳር ሓይሊ ሰብ መንግስቲን ምዕባለ ሓይሊ ሰብን ንዝለዓሉ ቅሬታታትን ጥርዓናትን ብእዋኑ ምላሽ ዝህበሉ ግልፂ ዝኾነ ስርዓት ዘለዎ ምዃኑ፣ ኣብ ዝተወሰና ትካላትን ኣብያተ ዕዮን ጥቕማ ጥቕሚ ብምሃብ ድሕንነቶም ክሕሎን ኣብ'ቲ ሞያ ተተባቢዖም ውፅኢታዊ ዝኾነ ሰራሕ ንክሰርሑ ዝገብር ምዃኑ፣ኣመራርሓ ስራሕ ሓይሊ ሰብ ኣመልኪቱ ካብ ኣብያተ ዕዮን ሰራሕተኛታት መንግስትን ንዝቐርቡሉ ሕቶታት ብእዋኑ ሞያዊ ግልጋሎትን ምኽርን ዝህብ ምዃኑ፣ ንተጠቀምቲ ብዝጥዕም መልክዑ ዝተወደበን ዝተተንተነን መረዳእታ ክዕቀብ ዝገብር ምዃኑ፣ ኣብ ስራሕ ዘለዉ ክፍተታት ናብ ሓደ ብምጥማር ምርድዳእ ንምፍጣርን መፍትሒ ሓሳብ ንምቕማጥን ብመልክዕ ማንዋል እናዳለወ በብርብዒ ዓመቱ ምስ በብደረጅኡ ዝርከቡ ኣመራርሓ ገምጋማዊ ስልጠና ዝህብ ምዃኑ፣ብዘካየዶም ክትትልን ደገፍን ዝረኸቦም ሓደሽቲ ልምድታት ተመሊሱ ብምልክዕ ስርኩላር ኩለን ክፈልጠኦ ዝገብር ምዃኑ ዝብሉን ካልኦትን ጥንካረታት ዘለዉዎ እንትኸውን፣
ብኣሉታ ዝግለፁ ፀገማት ኣመራርሓን ኣሰራርሓን ዝምልክት
ኣብያተ ፅሕፈት ስቪል ሰርቪስ ወረዳታት ምስ ሰራሕተኛታተን ዝተፈራረማሉ ሰነድ ስምምዕነት ብትኽክል ይትግበር ምህላዉ ንምርግጋፅ በብእዋኑ እናገምገማ ዘይኸዳ ምዃነን፣ ብስራሕቲ ኢንስፔክሽን ኣብ ኣብያተ ዕዮ ኣብ ቁፃር፣ ዕብየት፣ ዝውውር፣ ድልድል፣ ምደባ ዝረኸቦም ጥሕሰት ሕጊ ብትኽክል ስጉምቲ ዝወስዳ ዘለዋ ምዃነን ኣብ ምክትታል ብዙሕ ዘይረአ ምዃኑ፣ ኣብ ባዕሉ ይኹን ኣብ ካልኦት ኣብያተ ዕዮ ብተኸታታሊ ንዝወሃብ ዘሎ ስልጠና ኣብ ኣወሃህባ ግልጋሎት ዘምፀኦ ውፅኢት ኣብ ጠቕላላ ሲብል ሰርቢስ ክልልና ዝመፀ ለውጢ ክእለትን ኣተሓሳስባን ዘፅነዐሉ ዝልከዐሉ ኣሰራርሓ ዘይተኣታተወ ምዃኑ፣
ነዊሕ ዕድል ትምህርቲ ዝረኸቡ ሰራሕተኛታት ኣብ ሕድሕደ ኣብያተ ዕዮ በቲ መምርሒ መሰረት ብእዋኖም ውዕሊ ዝኣስሩን ቅጥዒ ዝመልኡን ምኻኖም ተመሊሶም ኣብ ቤት ዕዮ መንግስቲ ዘግልግሉ ምህላዎም ዝከታተለሉ መስርሕ ዘይብሉ ምዃኑ፣
ስለዚ ኣመራርሓ ቢሮ ሲብል ሰርቢስ ብዝዓበየ መልክዑ ንዝተወሃቦ ልኡኽ ብዝግባእ እናፈፀመ ከምዘሎ ዝተረጋገፀ ኮይኑ እቶም ጥንካረታቱ ብምዕቃብን ብምጥንኻርን ነቶም ዝጎደሉዎ ድማ ዝምልእሉ ኣንፈት ተኸቲሎም ክሰርሑን ዝተማልአን ስሉጥ ውፅኢት ከመዝግቡ ነተሓሳስብ ፡፡


12.ኣብ ምምሕዳር ከተማ ዓዲግራት ቤት ፅሕፈት ቀረብ መስተ ማይ


ኣብ ከተማ ዓዲግራት ቀረብ መስተ ማይ ዝምልከት ፐርፎርማንስ ኦዲት ዘካየድና እንትንከውን ኣብ ፅሬትን ክፍፍልን ማይ ኣብ ምሕዳራ ሃፍቲን ዝምልከቱ ዋኒናት ሒዝና በቲ ዘፈር ልምዲ ዘለዎም ክኢላታት መቐለ ዩኒቨርስቲውን ብምጥቃም ዝተኻየደ ኮይኑ ውፅኢቱ ከምዚዝስዕብ ቀሪቡ አሎ፡፡
ብኣወንታ ዝግለፁ ጠንካራ ጎንታት
ፅሬት መስተ ማይ ንምርግጋፅ ምስ ቤት ፅሕፈት ከተማ ልምዓትን ንግድን ኢንድስትርን ቤት ፅሕፈት ሓለዋ ጥዕናን ከተማ ዓዲ ግራት ውዕሊ ስራሕ ኣሲሩ ዝሰርሕ ምዃኑ፣ ንሕ/ሰብ ዘከፋፍሎ ማይ ፅሬቱ ንምርግጋፅ ካብ ሓደ ጉድጓድ ማይ፣ 2 መጠራቐሚ ኣጋንእን 2 ተጠቀምትን መርአያ ብምውሳድ ፊዚካል፣ ኬሚካልን ባክቶሪዮሎጂካልን ምርመራ ንኽኻየድ ተገይሩ እቲ ውፅኢት ምርመራ ሃገራውን ዓለም ለኻውን ፅሬት ማይ መዐቀኒታት ዘማልአ ምዃኑ ተረጋጊፁ እዩ፣
ቀረብ መስተ ማይ ከተማ ዓዲ ግራት ንምዕባይ ፕሮጀክት እናቐረፀን ሓገዝ እናተኣኻኸበ ሕቶ ሕብረተሰብ ንምምላስ ዝሰርሕ ዘሎ ምዃኑ ካብ ሕብረተሰብ ዝመፅእ ጥርዓንን ቅሬታን ዘተኣናግደሉ መስርሕ ኣነፂሩ ተግባራዊ ይገብር ምህላዉ ወርሓዊ ክፍሊት ማይ ግልጋሎት ስሉጥን ተገልገልቲ ተኮርን ምዃኑ ተረጋጊፁ እዩ፡፡
ብኣሉታ ዝግለፁ ፀገማት ኣመራርሓን ኣሰራርሓን
ኣብ መስርሒ ማኑዋል ትካላት ቀረብ መስተ ማይ ኣብ ዓመት እንተወሓደ 12 ግዜ ባክቶሪዮሎጂካል፣ ሓደ ግዜ ኬሚካል ምርመራ ክግበር ኣለዎ ይብል፡፡ በዚ መሰረት ኣብ ውሽጢ 3 ዓመትን ፈረቓን 42 ግዜ ባክቶሪዮሎጂካል፣ 4 ግዜ ኬሚካል ምርመራ ክገብር ዝግበኦ ኾይኑ 11 ግዜ (26.19%) ጥራሕ ባክቶሪዮሎጂካል ማይ ምርመራ ዝገበረ እንትኸውን ኬሚካል ምርመራ ግን ኣኻይዱ ዘይፈልጥ ምዃኑ፣
ብመሰረት ሚኒስቴር ማይን ማዕድንን ኢትዮዽያ ደረጃ /ስታንዳርድ/ ድሌት ቀረብ መስተ ማይ ከተማ ዓዲ ግራት ብመዓልቲ 1,910 ሜ3 እንትኸዉን ኣብ'ዚ ሐዚ እዋን ዘለዋ ጎዳጕዲ ማይ 24 ስዓት እናሰርሓ ብመዓልቲ ናብ ተጠቀምቲ ዝቐርብ ዘሎ መጠን ማይ ግን 1,265.162 ሜ3 ኮይኑ ከባቢ 645. ሜ3 ብመዓልቲ ሕፅረት ዘሎ ምዃኑ፣
ንብኽነት ማይ ምኽንያት ዝኾኑ ፀገማት ዝንፅር እንትኾነውን ብኽነት ማይ ዝጥቁም መሳርሒ ዘይብሉ ምዃኑ፣ እዋናዊ መፍትሕን ስጉምትን ዘይወስድን ዝፅብፅቦ ብኽነት ድማ ብማእኸላይ ካብ ስታንዳርድ/15% -20%/ ብላዕሊ 36.45% ምዃኑን ፡፡ንኣትክልቲ መስተዪ፣ ንመሕፀቢ መኻይን ስራሕቲ ህንፃ ዝውዕል ማይ ተወሳኺ ገንዘብ ፈሲስዎ ካብ ዝተሓከመ ዝጥቀም ምዃኑ፣
ማይ ናብ ከርሰ ምድሪ ክሰርፅን ጎዳጕዲ ማይ ንኽይደርቃ ንምክልኻል ዘኽእል ናይ ሓፂርን ነዊሕን ትልሚ ዘየዳሉን ምስ ዝምልከቶም ብምትሕብባር ከባቢ ንምክንኻንን ምሕዋይን ዘይሰርሕን ኮይኑ ካብ ዘለውኦ ናብ 21 ጎዳጕዲ ማይ እተን 11 ዝደረቓ ምዃነን፣ እተን ዝተረፋ 10 ጎዳጕዲ ማይ ጠቅላላ ዘለወን ዓቕሚ ምፍልፋል ካብ 54 ሊትሮ ኣብ ሰከንድ ኣብዚ ሀዚ እዋን ናብ 20 ሊትሮ ኣብ ሰከንድ ዝወረደን ምዃኑ፣
ካብ 1 ወርሒ ክሳብ 16 ወርሒ ዝፀንሐ ካብ ዝተፈላለዩ ዓማዊል ዘይተኣከበ ገንዘብ ክሳብ ወርሒ መጋቢት 2006 ዓ.ም ብጠቅላላ ብር 157,890.00 ተኣካቢ ሒሳብ ዘለዎ ምዃኑ፣
ስለዚ ዝምልከቶም ኣመራርሓ ኣካላት እዞም ልዕል ኢሎም ዝተገለፁ ጥንካረታት ብምዕቃብን ብምጥንኻርን እቶም ጎዲሎም ዝተበሃሉ ማይ ሂወት ብምዃኑን ዝዓበየ ግምት ሂቡ ኣብቶም ርካባት ብዝርዝር ገምጊሙ መፍትሒ ስጉምቲታት ክወስድን ዝተማልአን ስሉጥ ውፅኢት ከመዝግብ ነተሓሳስብ ፡፡


13.ኣብ ዞባ ደቡብ ምምሕዳር መምርሒ ሃፍቲ ማይ መዓድንን ኢነርጅን


ኣብዚ ዞባ ንዝረከብ መስኖ ጎልጎል ራያ ፐርፎርማን ኦዲት ብምክያድ እቲ ዘለና ሃፍቲ ንምስሳን ምህርቲ ክልልና እንጥቀመሉ መንገዲ ንምቕማጥን ንምሕጋዝን ዓሊሙ ዝተኻየደ እንትኸውን ውፅኢቱውን ከምዚ ዝስዕብ ቀሪቡ ኣሎ፡፡
ብኣወንታ ዝግለፁ ጠንካራ ጎንታት
ኩሎም ኣብቲ መስኖ ተጠቐምቲ ብርክታት ኣመራርሓ ዓመታዊ ትልምን መተግበሪ ትልሚን ኣዳልዮም ዝሰርሑ ዘለዉ ምዃኖም፣ካብ ኣብያተ ፅሕፈት ወረዳ ዝመፅእ ፀብፃብ ምስናይ ባዕሉ ፀብፃብ ብምጥቕላል ናብ ዝምልከቶ ዝልእኽ ምዃኑ፣ ብዞባ፣ ብወረዳን ብጣብያን ደረጃ ኣውራ ግንባር (ኮማንድ ፖስት) ብምጥያሽ በቢ ሰሙኑ ዝግምግምን ግብረ መልሲ ዝህብን ምዃኑ፣ ሕድሕድ ገባር መራሒ ስድራ ሓደ ኣማራፂ ማይ ቴክኖሎጂታት ክህልዎም ዘግብር መስርሕ ዘለዎን እናሰርሐ ከምዝርከብን።ዝብሉ ፅቡቓት ስራሕቲ ብእዎንታ ዝጥቐሱ ተረኺቦም እዮም፡፡
ብኣሉታ ዝግለፁ ናይ ኣመራርሓን ኣሰራርሓን ፀገማት
እዚ ልምዓት ኮሪደር ዝተጣየሸሉ ዕላማን ስራሕን ሓላፍነትን ዝገልፅ ኣዋጅ፣ ደንቢን መምርሒታትን ዘይብሉ፣ መፅናዕቲ መሰረታዊ ለውጢ ከይዲ ስራሕ ዘይተፀንዐሉ ስትራተጂክ ትልሚ 5 ዓመት ዘይተዳለወሉ፣ ካብ ተጠቀምቲ ዝቐርቡ ጥርዓናት ዘተኣናግድሉ ዓርሱ ዝኸኣለ ንፁር መስርሕ ዘየለ ምዃኑ፣ ደቂ ኣንስትዮ ናብ ኮሚቴ ኣመራርሓ መስኖ ማይ ንምምፃእ ገና ዘይተሰርሐሉ ምዃኑ፣ንስራሕ ሓገዝቲ ዝኾኑ ማንዋላት ዘይብሉ ምዃኑ ምርግጋፅ ተኻኢሉ እዩ፣
ነቲ ሓላፍነት ክፍፅም ተባሂሉ ካብ ዝተዳለወ መሓውር ሓይሊ ሰብ እንተኾነ እውን ካብ ዝተፈቐደ 28 ሓይሊ ሰብ እቲ 1(3.57%) ጥራሕ ዝተማልአ ምዃኑ እዚ ድማ ብወረዳ ደረጃ ዝስርሑ ስራሕቲ መስኖ ንምክትታልን ንምድጋፍን ዘኽእል ዓቅሚ ዘይብሉ ምዃኑ፣
ቢሮ ማይ ሃፍቲ ንኣብያተ ፅሕፈት ሃፍቲ ማይ፣ መዓድንን ኢነርጅን ወረዳታት ራያ ዓዘቦን ራያ ኣላማጣን ብስሩዕ ቆፂሩ ብኣካል ዘረከበን ካብ ጠቕላላ ዘለዋ 205 ጉዳጉዲ እተን 66 (32%) ጥራሕ ርክክብ ዝፈፀመ ምዃኑ፣
ህንፀቶም ዝወድኡ ጎዳጉዲ መስኖ ማይ ስሩዕ መረኻኸቢ ሰነድ ኣዳሊኻ ናብ ሕጋዊ ሰውነት ዘለዎም ተጠቀምቲ ማሕበራት ኣብ ምርካብ ኣብ ቤት ፅሕፈት ሃፍቲ ማይ፣ መዓድንን ኢነርጅን ወረዳ ራያ ኣላማጣ ካብ ዘለዋ 72 ጎዳጉዲ እተን 17(23.6%) ጎዳጉዲ ጥራሕ ዘረከበ ኮይኑ ኣብ ወረዳ ራያ ዓዘቦ ግን ምስ ተጠቀምቲ ማሕበራት ዝተገበረ ርኽክብ ዘየለ ምዃኑ፣ህንፀቶም ዝተወድአ ጎዳጉዲ መስኖ ማይ ምስ ዝምልከቶም ኣካላት ብምትሕብባር ቀልጢፎም ናብ ልምዓት ክኣትዉን ብዘላቕነት ክለምዑን ዘይገብረን ካብ ጠቅላላ ዘለዋ 205 ጎዳጉዲ እተን 163(79.5%) ትካላት መስኖ ማይ ክሳብ ሐዚ ናብ ልምዓት ዘይኣተዋን እዚ መምርሒ ድማ ተፈፃምነቱ ዘይከታተልን ምዃኑ፣ንምርዳእ ተኻኢሉ እዩ፡፡
ስለዚ ዝምልከቶም ኣመራርሓ ኣካላት እዚ ጉዳይ ብዙሕ ሃፍቲ ክልልናን ሃገርን ዝፈሰሰሉ ምስቲ ሕዚ እንኽተሎ ዘለና ልምዓት ስትራተጂ ክኸይድ ዝኽእል እናሃለወ ብዙሕ ትኹረት ዘይረኸበ ዘምስሉ ምልክታት ስለዘለዉን ሓደሓዲኦም ጎዳጉዲ ማይ ዝድፈኑን ብዝባኖም ዝሕረሱን ስለዘለዉ ብቕልጡፍ ገምጊሙ መፍትሒ ክገብረሎም ይግባእ ንብል

14. ቢሮ ሃፍቲ ማይ ክልል ትግራይ


ኣብዚ ንኣውራ ከይዲ ስራሕ ቀረብ መስኖ ማይ ኦዲት ብምግባር ኣጠቓላሊ ኣብ ክልልና ዘሎ ምስፍሕፋሕ መስኖ ዘለዎ ኩነታት ገምጊምና ድጋፍ ንምግባር ዓሊሙ ኦዲት ዝትገበረ እንትኸውን ውፅኢቱ ከምዚ ዝስዕብ ቀሪቡ ኣሎ


ብኣወንታ ዝግለፁ ጠንካራ ጎንታት


ንስርሑ ዝመርሐሉ ብዛዕባ ምስፍሕፋሕ መስኖ ማይ ዝተማልአ ማንዋል ተዳልዩ ኣብ ስራሕ ኣትዩ ዝርከብ ምዃኑ፣ ኣብዚ ክልል ብደረጃ ወረዳን ክልልን ክስርሑ ዝግበኦም ከባቢ 30 ዝኾኑ ዓይነታት ቴክኖሎጂ መሰኖ ማይ ተፈልዮም ተፀኒዖም ዝተቐረቡ ምዃኖም፣ እቶም ብብርኪ ክልል ዝህነፁ ዓበይትን ማእኽለዎትን ትካላት መሰኖ ማይ ኣቐዲሞም ሃይድሮሎጂ፣ ጂኢሎጂ፣ ሶሸዮ ኢኮኖሚ፣ ሓመድን ሰነ ዝራእትን፣ ተፋሰስ፣ ከባብያዊ ፅዕንቶ ወዘተ ዝኣመሰሉ መፅናዕትታት ዝካየደሎምን ሕድሕድኦም ናይ ባዕሎም ዲዛይን ዝወፀሎምን ምዃኖም፣እዚኦምን ካልኦትን ጥንካረታት ዘለዉዎ እንትኸውን ብድኽምት ዝግለፁ ፀገማት ዝምልከት ከምዚ ዝስዕብ ቀሪቦም ኣለዉ

ብኣሉታ ዝግለፁ ፀገማት ኣመራርሓን ኣሰራርሓን

ምስ ስረሑ ዝጠዓዓም መምርሒ ህንፀት ስራሕቲ ማይ ኣዳልዩ ብዝምልከቶም ኣካላት ዘየፅደቐን ኣብ ስራሕ ዘየውዓለን ምዃኑ፣ ትካላት መስኖ ማይ ከመይ ከም ዝፅናዕ፣ ብኸመይ ዲዛይን ከም ዝዳለው፣ ኩነታት ኩንትራት ምምሕዳር ስርዓቱ እንታይ ክመስል ከም ዘለዎ፣ ኪኢላታት ህንፀትን ክትትልን ብኸመይ ስራሕቶም ከሳልጡ ከም ዘለዎምን ስራሕቲ ኦፕሬሽንን ፅገናን ንምክያድ ዘኽእሉ ቴክኒካል ማኑዋላት ከምኡ እውን መመዘኒ ብርክታት ዘየዳለወን ኣብ ስራሕ ዘይወዓለን ምዃኑ፣
ኣብ ኩለን ወረዳታት ዝርከቡ ተጠቀምቲ መስኖ ማይ ምዕሩይ ብዝኾነ መልክዑ ዝምሩሑሉ ትካላት መስኖ ማይ ንምምሕዳር ዝሕግዝ ብብርኪ ኽልል ተመሳሳሊ ዝኾነ መመሓዳሪ ሰሪት ዘይተዳለወ ምዃኑ፣ ኣብ ክልልና ዘለው ዝተሃነፁ ትካላት መስኖ ማይ ብደረጃ ወረዳ ይኹን ኽልል ኣብዚ ሐዚ እዋን ዘለውሉ ኩነታት ስሩዕ ብዝኾነ ፣ መፅናዕትን ግምገማን ዘይተኻየደሎም ምዃኑ ናይቶም ዝተሰርሑ ስትራክቸራት ዕላዊ ዝኾነ ቆፀራ ዘይተኻየደ ምዃኑ፣ ብብርኪ ወረዳ ይኹን ኽልል ብመስኖ ዝለምዐ መሬት ተባሂሉ ዝተሓዝ ዘሎ መረዳእታ ብዘመናዊ መንገዲ ተለኪዑ ዘይቐርብ ምዃኑ ፣ዝተሃነፁ ግድባት ዝሓዝዎ መጠን ማይ ንምልካዕ ዝሕግዝ ቀዋሚ ዘንጊ ዘይብሎምን ኣብዚ ሕዚ እዋን ዘለዎም መጠን ማይን መጠን ደለልን ዘይፍለጥን ምዃኑ፣
ስለዚ ዝምልከቶም ኣመራርሓ ቢሮ ሃፍቲ ማይ ክልልና ንዝተወሃቦም ልኡኽ ብዝግባእ እናፈፀሙ ከምዘለዉ ዝተረጋገፀ ኮይኑ እቶም ጥንካረታቱ ብምዕቃብን ብምጥንኻርን ስራሕቲ ምግፋሕን ምህናፅን መስኖ ኣብ ምድንፋዕ እቶትን ምጥፋእ ድኽነትናን ብዘለዎ ኣበርክቶ እናረኣየ ነቶም ዝጎደሉዎ ዝምልእሉ ኣንፈት ተኸቲሎም ክሰርሕን ዝተማልአን ስሉጥ ውፅኢት ከመዝግብ ነተሓሳስብ፡፡


ዝተኸበራ ኣፈጉባኤ ዝተኸበርኩም ኣባላት ቤት ምኽርን ተሳተፍቲ ጉባኤን
ክትትል ድሕረ ኦዲት ዝምልከት


ከም ኣሰራርሓ ሓደ ፐርፎርማንስ ኦዲት ምስተኻየደ ድሕሪ ዓመትን ልዕሊኡን ዝተወሃቡ ምኽሪታትን መፍትሒ ሓሳባትን ተግባራዊነቶም ንምልካዕ ደጊምና ኦዲት እናካየድናለን ኢና በዚ መሰረት ኣብ ዝሓለፉ ዓመታት ኦዲት ጌርና ርካባትና ካብዝሃብናየን ኣብያተ ዕዮ ውሽጢ ኣብ 8 ኣብያተ ዕዮ ተረኺብና ደጊምና ኦዲት ብምግባር ውፅኢተንን ዝመፀ ለውጢን ከምዚ ዝስዕብ ቀሪቡ ኣሎ

1. ኤጀንሲ ልምዓት ኣባይቲ ክልል ትግራይ


ኦዲት ዝተኻየደሉ እዋን ኣብ 2002 ዓ.ም ኮይኑ 20 ዝኾኑ መማሓየሺ ሓሳባት ተዋሂብሎም ዝነበሩ እንትኾኑ ዘለዎም ለውጢ ንምርግጋፅ ክትትል ድሕረ ኦዲት ኣብ ዘካየድናሉ ሙሉእ ብሙሉእ ዝተፈፀሙ 6(30%)፣ ብኽፋል ዝተፈፀሙ 5(25%)፣ ጠቕሊሎም ዘይተፈፀሙ 9(45%) ኮይኖም ረኺብናዮም::

2.ቢሮ ጉዳይ መናእሰይን ስፖርትን


ኦዲት ዝተኻየደሉ ግዘ ኣብ 2003 ዓ/ም እዩ ኔሩ ዝውሰዱዎም መስተኻኸሊ ስጉምቲ ካብ 28 መመሓየሺ ሓሳባት እቶም 11(39%) ብሙሉእነት ዝተፈፀሙ ፣ እቶም 7(25%) ድማ ብኽፋል ዝተፈፂሙ ኾይኖም ዝተረፉ 10(36%) ብሙሉእነት ዘይተፈፀሙ ምኻ*ኖም ተረጋጊፁ እዩ።


3.በዓል መዚ ልምዓት እቶት ክልል ትግራይ

ኦዲት ዝተኻየደሉ ግዘ እዚ ኣብ 2003ዓ/ም ኔሩ ክትትል ኦዲት እንትነካይድ ካብቶም ኣብ ሕሉፍ ኦዲት ዝተውሃቡ 36 መመሓየሺ ሓሳባት እቶም 10(28%) ጥራሕ ብሙሉእነት ዝተፈፀሙ፣ እቶም 19(53%) ድማ ብኽፋል ዝተፈፂሙ ኾይኖም እቶም ዝተረፉ 7(19%) ብሙሉእነት ዘይተፈፀሙ ምኻ*ኖም ተረጋጊፁ እዩ።

4.ምምሕዳር ከተማ መቐለ ቤት ፅሕፈት ልምዓት ከተማ ከይዲ ስራሕ ምልማዕ መሬትን ምሃብ መረዳእታን

ኦዲት ዝተኻየደሉ ግዘ ኣብ 2003ዓ/ም ኔሩ ሕዚ ክትትል ኦዲት እንትነካይድ ካብቶም ኣብ ሕሉፍ ኦዲት ዝተውሃቡ 19 መመሓየሺ ሓሳባት እቶም 9(47%) ብሙሉእነት ዝተፈፀሙ ፣ እቶም 4(21%) ድማ ብኽፋል ዝተፈፀሙ 1(5%) ኣንፈት ለውጢ ዝተገበረሉ እዩ፣ እቶም ዝተረፉ 5(26%) ድማ ብሙሉእነት ዘይተፈፀሙ ምኻ*ኖም ንምርዳእ ተኻኢሉ እዩ።


5.ሆስፒታል መቐለ

ኦዲት ዝተኻየደሉ ግዘ ኣብ 2004 ዓ.ም እዩ ክትትል ድሕረ ኦዲት ኣብ ዘካየድናሉ እዋን ካብ 15 ርካባትን መመሓየሺ ሓሳባትን እቶም 6 (43%) ጥራሕ ብሙሉእነት ዝተፈፀሙ ፣ እቶም 4 (28%) ድማ ብኽፋል ዝተፈፀሙ ኾይኖም ዝተረፉ 4 (29%) ብሙሉእነት ዘይተፈፀሙ ምዃኖም ንምርዳእ ተኻኢሉ እዩ።

6. ቢሮ ትልምን ፋይናንስን ንብረት ምምሕዳርን


ኦዲት ዝተኻየደሉ ግዘ ኣብ 2004 ዓ.ም ዝወሰዱዎም መስተኻኸሊ ስጉምቲ ንምርግጋፅ ክትትል ድሕረ ኦዲት ኣብ ዘካየድናሉ ካብ 24 ርካባትን መመሓየሺ ሓሳባትን እቶም 13(54%) ብሙሉእነት ዝተፈፀሙ ፣ እቶም 8(33%) ድማ ብኽፋል ዝተፈፀሙ ዝተረፉ 3(13%) ድማ ዘይተፈፀሙ ምዃኖም ተረጋጊፁ እዩ፡፡
7.ቤት ፅሕፈት ሕርሻ ሓለዋ ከባብን ማኣድንን ኢነርጅን ከተማ መቐለ
ኦዲት ዝተኻየደሉ ግዘ ኣብ 2004ዓ/ም ኣብ ነበር ቤት ፅሕፈት ሕርሻ ከተማ መቐለ ኔሩ ክትትል ኦዲት እንትነካይድ ካብ 24 ርካባትን መመሓየሺ ሓሳባትን እቶም 9(38%) ብሙሉእነት ዝተፈፀሙ ፣10(42%) ድማ ብኽፋል ዝተፈፂሙ ኾይኖም ዝተረፉ 5(20%) ብምሉእነት ዘይተፈፀሙ ምዃኖም ተረጋጊፁ እዩ።

8.ሆስፒታል ኣላማጣ

ኦዲት ዝተኻየደሉ ግዘ ኣብ መጀመርታ 2005 ዓ/ም ኔሩ ኣብ ክትትል ኦዲት ካብ'ቶም ኣብ ሕሉፍ ኦዲት ዝተውሃቡ 33 መመሓየሺ ሓሳባት እቶም 11(33%) ብሙሉእ ዝተፈፀሙ፣ 11(33%) ብኽፋል ዝተፈፀሙ ኮይኖም ዝተረፉ 11(33%) ዘይተፈፀሙ ምዃኖም ተረኺቦም እዮም፡፡
ብሓፈሻ ኣብዘን 8 ኣብያተ ዕዮ ዝተኻየደ ክትትል ድሕረ ኦዲት ንምርዳእ ዝክኣል ኩለን ኣብያ ዕዮ ንዝተወህበን ርኢቶ ኦዲት ዝጀማመረኦን ለውጢውን ዘመዝገባሉ ኩነታት ምህላዉ ዘመላኽት እዩ ኣብ ብርክት ዝበላ ድማ ተጀሚሮም ዘይተመልኡ ብስሩውን ዘይተጀማመሩን ነጥቢታት ምህላዎም ምርዳእ ተኻኢሉ እዩ እዚ ድማ ውፅኢት ስራሕቲ ልምዓትና ግዜን ጉልበትን በላዕቲ ክኾኑ ዝገብርን ተሓታትነትን ልዕልነት ሕጊን ዝፃብኡ ስለዝኾኑ ትኹረት ክወሃበሎምን ብቐፃሊ ካብዚ ዝበለፀ ውፅኢት ክምዝገብ ነተሓሳስብ ፡፡
እዚ ፐርፎርማንስንክትትል ድሕረ ኦዲትን ዝምልከት እንትኸውን ብዛዕባ ፀብፃብ ዝተጠቓለለ ፈንድ ድማ ሕፅር ብዝበለ መልክዑ ከምዝስዕብ ቀሪቡ ኣሎ፡፡

  • ዝተጠቓለለ ፈንድ


ብመሰረት ዝተወሃበና ስልጣን ብቢሮ ትልሚን ፋይናንስን ክልልና ዝተዳለወ ፀብፃብ ዝተጠቓለለ ፈንድ ሒሳብ 2005 በጀት ዓመት ኦዲት እንትግበር ኣብዚ ዓመት ዝተኣከበ ኣታዊ ዝተፈፀመ ክፍሊትን ኣጠቓቕማ በጀትን ኣዋጅ፣ደንብን መምርሒን ፋይናንስ ዝተኸተለ ብምዃኑ ዘዕግብ ኮይኑ ተረኺቡ እዩ።
እዚ ከምዘሎ ኮይኑ ትኹረት ክወሃበሎም ይግባእ ዝበልናዮም
ኣብቲ ዝተዳለወ ፀብፃብ ጉድለት ጥረ ገንዘብ ተባሂሉ ብተኣካቢ ሒሳብ ተታሒዙ ዝተረኸበ ብር 1,829,970 ምዃኑ፣
ኣጠቓቕማ ባጀት ክልልና ዝምልከትውን እቲ 16.76% ዝኸውን ኣብ ስራሕ ከይወዓለ ዝተረፈ ምዃኑ፣
ኣብ 2005 በጀት ዓመት ኣብዚ ክልል ካብ ዝተፈላለዩ ኣታውታት ክእከብ ተባሂሉ ካብ ዝተተሓዘ ኣታዊ ትልሚ ብማእኸላይ 8.21% ከይተኣከበ ዝተረኽበ ምዃኑ፣ ዝብሉ ፀገማት ዘለዉ እንትኾኑ ዝምልከቶም ኣመራርሓ ኣካላት ዝግባእ ትኹረት ሂቦም ክስርሑሉ ዝግባእ ምዃኑ ነተሓሳስብ

 

ዝተኸበራ ኣፈጉባኤ ዝተኸበርኩም ኣባላት ቤት ምኽርን ተሳተፍቲ ጉባኤን
ሐዚ ድማ ናብ ኣፈፃፅማ መደባት 2006 ባጀት ዓመት ከሰጋግረኩም፡፡

 

1 መደብ ህንፀት ልምዓታዊ ሰራዊት ኦዲተር ዝምልከት
ነቲ ክፍተትና ዝምልእ ትልሚ ምውፃእን ምውፋርን ዝምልከት፡-

 


ካብ መጀመሪያ እቲ ዓመት ኩሉ ዝተሳተፈሉ ሕሉፍ ስራሕትና ብዝርዝር ገምጊምና ኣብ ኣፈፃፅማ መደባትን ህንፀትናን ከምኡውን ኣብ ክትትልን ደገፍን ብሓፈሻ ቁመና ዘለዎ ሰራዊት ንምህናፅ ክንሰርሖም ዘለዉና ስራሕቲ ብምንፃር ስርርዕን ገምጋምን ኣካይድና ኩሉ ክመሃረሉ ተጌሩ እዩ፡፡
ቀፂሉ እቲ ሰራዊት ልምዓት ከም ሰራዊት ዝምረሐሉ ንፁር ብብርኪ ቤት ዕዮን ብከይዲ ስራሕን ዓመታዊ ትልሚ ብምውፃእ ክሳብ ኬይዝቲምን ውልቀን ንኹሎም ፈፀምቲ ሓይሊታት ልኡኽ ብዝህብ መልክዑ ትልሚ ወፂኡ እዩ ኣብዚ ዝነበረና ጥንካረታት ክንደይ ቤት ዕዮ ኦዲት ከምእንገብር በበይ ጀሚርና በበይ ከምእንውድእ ንሕድሕድ ቤት ዕዮ ዝተመደበላ ሰዓታት ዘድልያ ሃፍቲን ካልኦትን ብንፁር ተዳልዩ እዩ ኣብ ሕድሕድ ኔትዎርክ ዝግበሩ ምድግጋፋትን ምትህንናፅን ዝፍፀመሉ ግዜን ዝመሃሃሩሉ ርእሲን ተነፂሩ መን እንታይ ክሰርሕ ከምዘለዎ ንፁርን ዘስርሕን ትልሚ ከምዝወፀውን ፈፀምቲ ባዕሎም ዘረጋገፁዎ እዩ ኔሩ ስለዚ ብቑዕን ዝተማልአ ትልሚ ሒዝና ናብ መደብ ኦሬንቴሽን ኣቲና ኢና፡፡
ፈፀምቲ ምድላውን ምውፋርን ዝምልከት ፡- ኣብ ትልምና ኣብ ሕሉፍ ዓመት ዝነበሩና ግድፈታት ድሕሪ ምርኣይ ኣብዚ በጀት ዓመት ኣብ ምድላውን ተግባርን ምዕራፍ ዝተኻየዱ ናይ ህንፀት ስራሕቲ ትምህርትን ልምድን ብምውሳድ እቲ ሰራዊት ብቑዕ ንክኸውን ኣብ ክእለቱ፣ ዓቕሙን ስርዓት ኣሰራርሕኡ ንዝተውሃቦ ሓላፍነት ብብቕዓት ከፈፅም ዘኽእል ኣባልን ኣመራርሓን ኣብዞም ዝተታሓዙ መደባት ልኡኹ እንታይ ክኸውን ከምዘለዎ ብዝርዝር ክንመያየጠሉ ተጌሩዩ ኣብዚ መድረኽ እዚ ብማእኸላይ 93.8% ኣባል ክርከብ ዝተገበረ ኮይኑ መሪሕ ተርኡ ብምፅዋት መደባት እዚ ዓመት ክፍፅም ድልዉነቱ ኣረጋጊፁ እዩ ቀፂሉ ዝተኻየደ መድረኽ ብቤት ዕዮ ደረጃ ጠቕላላ ሰራሕተኛ ዝተረኸበሉ መድረኽ እዩ ኔሩ ኣብዚውን ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ዝነበሩና ማሕንቖታት ክእለትን ኣረኣእያን ኣሰራርሓን ብፍላይ እቶም ዋናዋናታት ብምርኣይ ኣብ ዝተተሓዙ መደባትን ኣፈፃፅመኦምን ሕድሕድ ኔት ዎርክ ክህልዋ ዝግባእ ብፅሒት ስራሕ ምትእምማን ብምፍጣርን ክዋፈሩ ተጌሩ እዩ።ኣብዚ መድረኽውን ካብቲ ጠቕላላ ሰራሕተኛና 94.5% ሓይሊ ሰብ ክረከብ ተኻኢሉ እዩ ነዚ መሰረት ብምግባር ድማ ተወሳኺ ንፁር መለክዒ ብምጥቃም 22 ብሉፃት ሰራሕተኛታትን 2 ከይዲ ስራሕትን ብምምራፅ ክሽለሙ ዝተገበረ ኮይኑ ኣብ ኩሉ ሰራሕተኛ ፅቡቕ ምልዕዓልን ናይ ውድድር መንፈስን ፈጢሩ እዩ።


ብኣወዳድባን ኣሰራርሓን ምጥንኻር ዝምልከት፡- ካብ ዝሓለፈ ዓመት ጀሚሩ ኩሎም ክኢላታትን ኣመራርሓን በቢስራሕ ባህሪኦም ዝተወደቡ እንትኾኑ ሎሚ ዓመት ውን ምስስፍሓትን ግዝፈትን ስራሕና ብምምጥጣን ከምብሓዱሽ ምትዕርራይ ጌርና ኣብ ኦዲት ስራሕቲ ዝሰርሑ ጉጅለ ዓርሶም ዝኸኣሉ ውዳበ ክፈጥሩ ኣብ ቤት ዕዮ ዝሰርሑ ክኢላታትነ ኣመራርሓን በቢስራሕ ባህሪኦም ተወዲቦም እዮም ብድምር ኣብ’ዚ ቤት ዕዮ 52 ናይ ሓደ ንሓሙሽተ ውዳበ ተፈጢረን እየን በቢ ክልተ ሰሙኑ ብዘይምቁራፅ ውልቀ ትልሚ ይወፅእ በቢሰሙኑ ዓቕሚ መዕበዪ ምይይጥ ይግበር ክልተ ሰሙናዊ መደብ ማእኸል ዝገበረ ገምጋምን ስርርዕን ይግበር እዩ በዚውን ኣብ ኣተሓሳስባን ዓቕሚን ስነምግባርን ዝሓሸ ለውጢ እናተመዝገበ መፂኡ እዩ ፡፡
ሽፋንን ፅሬትን ስራሕቲ ኦዲት ንምዕባይ ክልል መንግስትና ብዝፈቐደልና መሰረት ከይዲ ስራሕቲ ከምብሓዱሽ ተመዓራርዩ እዩ ክልተ ኣውራ ከይዲ ስራሕቲ ዝነበራና ሕዚ ሰለስተ ኮይነን እየን ብሓይሊ ሰብውን ክውስኽ ተጌሩ እዩ ድልድል ተኻይዱሉ ተግባራዊ ተጌሩ እዩ ኣብ መንጎ ጉጅለታት ኦዲት ዝርአ ዝነበረ ዘይምምጥጣን ንምፅባብ ኣብ ኩሎም ብርኪታት ተመጣጣኒ ዓቕሚ ንምፍጣር ክሕግዘና ብቐረባ ደገፍን ክትትልን ንምግባር ኢልና ማናጀራት ካብ 3 ናብ 7 ክዓቢ ተጌሩ ሕዚ ሓደ ማናጀር ን7 ጉጅለታት ኦዲት ክሃንፅን ከብቅዕን መዐቀኒ ተዋሂቡዎ እናሰርሐ እዩ፡፡
ኦዲተራት በቢጉጅለኦም ዝተወደቡ ኾይኖም ሓዱሽን ነባርን ተመዓራርዩ ኣብ ፋይናንሻል ብ32 ጉጅለታት ኣብ ፐርፎርማንስ 9 ጉጅለታት ብድምር ብ41 ኦዲት ጉጅለታት ተወዲበን ክወፍራ ተገይሩ ኣብ መንጎ ኣብሓንቲ ጉጅለ ሞዴል ካብ ዝኾኑ ኦዲተራት ዝርከብ ብሉፅ ተሞኩሮ ወይ ኣሰራርሓ ናብኩሉ ብምስፋሕ ኣብ ምስራሕ ንረከብ ።


ምምላእ እታዎታት ብዝምልከት ዝምልከት፡- እንትንርኢውን ኣብ ዚ ዓመት ብመንግስቲ ዝተመደበልና ባጀት 13,442,218 ብር እንትኾን ካብዚ 13,139,270 ብር 98% ኣብ ጥቅሚ ውዒሉ እዩ ኣብ ልዕሊ እዚ ካብ ፒስካፕ 250,000 ብር ተመዲቡልና 100% ኣብ ስራሕ ውዒሉ እዩ ብድምር ሎሚ ዓመት ካብ ዝተመደበልና ሃፍቲ እቲ 98% ኣብ ስራሕ ውዒሉ እዩ ኣብልዕሊ እዚ ስራሕቲ ኦዲት ስሉጥን ውፅኢታዊ ንምግባር መንግስቲ ብዝመደቦ ሃፍቲ 51 ላፕቶፕ ኮምፒዩተር ብምዕዳግ ሓደሽቲን ነባራትን ሓዊስካ ሕዚ ኩሎም ኦዲተራት ንሕድሕዲኦም ኮምፒዩተር ክህልዎም ተጌሩ እዩ፡፡
ኣብ እታዎታት ዘሎ ፀገም ምስቲ ስራሕና ምዕባዩ ድልየት መጓዓዓዚ ወሲኹ እዩ ብፍላይ ካብ ክልል እናተወርወርካ ብስፍሓት ንምድጋፍን ብግዜ ኦዲተራት ንምብፃሕን ኣብ ፐርፎርማንስ ድማ እቲ ዝተሰርሐ ስራሕ ዜርካ ንምርግጋፅ ዓብዪ ምጉታት ስራሕ እናፈጠረልና ፀኒሑ እዩ ሓለሓሊፉውን ኦዲት ንዝኾና ኣብያተ ዕዮ መኪና ክህባና እናሸገርናየን መፂና ኢና እዚ ኣብ ሽፋንናውን ናይ ባዕሉ ተፅዕኖ ኣዕሪፉ እዩ፡፡

ምስተግባር ኣተኣሳሲርካ ብቐፃልነት ሰራዊት ምህናፅ ብዝምልከት

ኣብ ተግባር ምስኣተናውን ምስቲ ዕለታዊ ስራሕቲ ብምውህሃድ መደቡ እናፈፀመ ካብ ሕድሕድ ተግባር ንባዕሉ ተጠናኺሩ ዝወፀሉ መስርሕ ወፂኡሉ ብቐፃልነት እናተሃነፀ ከመፅእ ዝተገበረሉ ኩነታት ኣሎ፡፡
ኣብ ላዕሊ ንምግላፅ ከምዝተሞኮረ ኣብ 52 ኔትዎር ሰሙናዊ ምይይጥ ዝካየድ ምዃኑ እዚ ድማ ብቤት ዕዮ ኣብዝተነፀረሎም ርእሲን ኣብዝተወሃበ መመያየጢ ፅሑፍን ኮይኖም ተመጣጣኒ ዓቕሚ ንምፍጣር ዓሊሙ በቢእዋኑ መመያየጢ ፅሑፋት እናተዳለዉ ናብተን ኔትዎርክ ዝወሃብ ምንባሩ ክሳብ ሕዚውን ኣብ ኣጠቃቕማ ግዘ ኣብ ፓኬጃት ሰናይ ምምሕዳር ኣብ ኣኽራርነትን ሓደግኡን ኣብ ፓኬጃት ፅሬት ትምህርቲን ጥዕናን ዝመሳሰሉ ጉዳያት ፅሑፋት እናተዳለዉ ኩለን ክመያየጣን ተመሳሳሊ ፍልጠት ክጭብጣን ንባዕሎም ምስእዚ እንታይ ከምዝመስሉ እናገምገሙ ናብ ማእኸል ክልእኹን ዝለኣኹዎም ፀብፃባትውን እናተገምገመ ድጋፍ ክግበር ዝተገበረሉ ኩነታት ምህላዉ፣
ካልኣይ መተሃናነፂ ኣገባብ ኣብ መንጎ ኦዲት ጉጅለታት ዘሎ ናይ ኣሰራርሓ ክፍተት ንምፅባብ ኣብ ቀረባ ከባቢ ዝሰርሓ ዝነበራ ጉጅለታት ኦዲት ኣብ 19 ከባቢታት ባዕለን ንባዕለን ፀገመን ብምፍላይ ነዚ ዝመልእ ፅሑፋት ብምድላው ተሞክሮ ልውውጥ ዘካየዳ እንትኾና እቶም ኦዲተራት ዝነበሮም ኣፈላላይ ኣሰራርሓ ናብ ሓደ ዓይነት ክመፅእ ሓገዝ ዝገበረ ምዃኑ ተገምጊሙ እዩ ።
ሳልሳይ መህነፂ ኣገባብ በቢርብዒ ዓመቱ ብኦዲት ማናጀራትን በቢብርኩ ብዝርከቡ ኣመራርሓ ኣካላትን ተኸታታሊ ክትትልን ደገፍን መሰረት ዝገበረ ገምጋማዊ ስልጠና በቢ ክላስተሩ መቓቒልና ክትትልን ደገፍን እናተገበረሎም ምምፅኡ ኦዲት ጉጅለታት ብዘለዎም ክእለትን ዓቕሚን ኣብ ሰለስተ A B C ብምባል ክመቓቐሉ ተጌሩ ማናጀራት ንሕድሕዶም ጉጅለታት ዘለዎም ጉድለትን ጥንካረን መፍትሒታቱን ዝገልፅ መፅሓፊ መዝገብ ስለዘለዎም ኣብ መፅሓፊ መዝገቦም ዝተወሃበ እንትኸውን ቀፂሉ ተጠሚሩ ናብ ሓባር መድረኽ ገምጋማዊ ስልጠና ዝቐርብ ምዃኑ ኣብዚ ዓመት ንክልተ ግዜ ን92 ኦዲተራትን ክኢላታት ነናይ 3 መዓልቲ ገምጋማዊ ስልጠና ተኻይዱ እዩ ኣብ ልዕሊ እዚ እቲ ሓደ መህነፂ ኣገባብውን ንፋይናንሻልን ፐርፎርማንስ ኦዲተራት ዓቕሞም ዘመሓይሹሉ ዓመታዊ ስልጠና እዩ፡፡ እዚውን ኦዲተራት ምስዝዋፈሩሉ ዘለዉ ዓውደ ስራሕቲ ተኣናፊ ምዃኑ ብምትእስሳር ሒሳብ 2005 ኦዲት ጌርና ምስወዳእና ናብ 2006 እንትንኣቱ ሞያዊ ክእለቶም ንምዕባይን ዓቕሞም ናብ ሓደ ንምምፃእን ዝዓለመ ዝወሃብ ስልጠና እዩ ኣብ ፋይናንሻል ኦዲት ምስባዓል መዚ ልምዓት እቶት ብምዃን ኣተኣኻኽባ ግብሪ ዝምልከቱ ሕጊታት ከምኡውን ምስ ቢሮ ኮንስትራክሽንን መንገዲ ትራንስፖርትን ኣብ ስራሕቲ ኮንስትራክሽንን ኣደላልዋ ክፍሊትን ካልኦትን ስልጠናታት ተዋሂቡ እዩ፡፡ ኣብዚ 101 ክኢላታትን ኣመራርሓን ዝተረኸቡሉ ን12 ማዓልቲታት ስልጠና ተዋሂቡ እዩ፡፡ ኣብ ፐርፎርማንስ እውን ተመሳሳሊ ን10 መዓልቲ ብዛዕባ ኣደላልዋ ትልሚ ኦዲትን ኣሰራርሓ ኦዲትን ኣተኣኻኽባ መረዳእታን ኣፀሓሕፋ ፀብፃብን ዝብሉ ስልጠናታት ተዋሂቡዎምዩ ፡፡
ኣብዚ ዝረአ ተወሳኺ ስራሕ ፅሬትን ተቐባልነት ኦዲት ንምዕባይ ዓሊሙ ሎሚ ዓመት ብሰፊሑ ዝተኻየደ ነገር ዝቑፀሩ ክኢላታት ብሓደ ቆፂርካ ሙሉእ ስልጠና ሂብካ ምውፋር ዝምልከት እዩ እዚውን ኣብ ፐርፎርማንስ ን18 ሓደሽቲ ዝተመደቡ ኦዲተራት ሓዊሱ 27 ሰባት ንሓሙሽተ ተኸታታሊ መዓልቲ ስልጠና ተዋሂቡ ስራሕ ክጅምሩ ተጌሩ እዩ ኣብ ፋይናንሻል ኦዲትውን ን37 ክኢላታት ብሓደ ቆፂርካ ን15 መዓልቲታት ዝርዝር ስልጠናታት ሂብና ስራሕ ክጅምሩ ተጌሩ እዩ፡፡ እዚ ከም ክልል ፅቡቕ ስራሕ ሰሪሕናሉ እንብሎ እዩ እዞም ሓደሽቲ ቁፃራት ኣብ ኩለን ጉጅለታት ተበቲኖም ልምምድ ክገብሩን ክመሃሩን እናተገበረ ኮይኑ ካብ ሓምለ ንደሓር ዝበለፀ ድጋፍ ክገብሩልና እዮም ዝብል እምነት ኣለና፡፡


በዞም ዝተሰርሑ ስራሕቲ ህንፀት ዝተመዝገበ ፅቡቕ ነገር


ብዝሰራሕናዮም ስራሕቲ ብዙሕ ሓዱሽ ክኢላ ኣእቲናውን እቲ መሓውር ንዕኡ ተሸኪሙ ክኸይድ ምኽኣሉ ብተወሳኺ 16 ዝኾኑ ኦዲተራት ናብ መራሒ ጉጅለ ኦዲት ክዓብዩን ክመርሑን ኣኽኢሉ እዩ ዝፀሓፉ ኦዲት ፀብፃባትውን ብበዝሒን ፅሬትን ወሲኹ እዩ ኣብ ኣተሓሳስባን ክእለትን እቲ ጠቕላላ ክኢላን ኣመራርሓን ዝሓሸ ዓቕሚ ዝተፈጠረሉ ዓመት እዩ፡፡
ኩሎም ምንቅስቓሳት ልምዓታዊ ኦዲተር ዝምርሐሎም መነፅራት ብኣንፃር ምርግጋፅ ረብሓ ህዝቢን ምንጋስ ፍትሕን ሰናይ ምምሕዳርን እዩ ፡፡ ስለዝኾነውን እዚ ክረጋገፅ ዝተወደበን ረብሓ ህዝቢ ዘቐደመ መሪሕን ጠንካራ ውዳበ ኣብ ምፍጣርንውን ሎሚ ዓመት ፅቡቕ ዝተሰርሐሉን ዝጠንከረ ፖለቲካዊ ውዳበ ተፈጢሩ ብቑፅሩውን ካብዝኾነ እዋን ብላዕሊ ወሲኹን ተጠናኺሩን ዝወፀሉ ተወዲቡ ንሕድሕድ መደባት ብዝተነፀረ ኣንፈት ብምቕማጥን ንኣፈፃፅመኦም ብምግምጋም ኣብዚ ንዝፍጠሩ ክፍተታት መበገሲኦም ፈሊጡ ፍታሕ እናነፀረ ዝመርሕ ኣባል ወይ መሰረታዊ ውዳበ ፅቡቕ ተጠናኺሩ ስርሑ ዝጀመረሉን ንቐፃሊ ዝሓሸ ሰራዊት ክህልወና ዝገብር መበገሲ ዝኸውን ምልዕዓልን ንልምዓታዊ ሰራዊት ምፍጣር ምቹው ባይታ ዝፈጠርናሉ እዋን እዩ፡፡


ኣብዚ ገና ዘይተሰገሩ ዝበሃሉ


ሓላሓሊፉ ስራሕቲ ኦዲት ልዕልነት ሕጊ ናይ ምርግጋፅ ኩሉ በቢደረጅኡ ተጠቃሚ ዝኾነሉ ስሉጥ ልምዓት ናይ ምምዝጋብ ስራሕ ምዃኑ ርኢኻ ኣብ ዕለታዊ ስራሕኻ ዝርከቡ ርካባትውን ካብዚ እናተበገስካ ዘይምትንታን ኣሎ፡፡ ካብዚ ዝብገስ ኣብ ውሱናት ምስ ተመርመርቲ ዘይምርድዳእን ናብ ጎንፂ ዘምርሕ ርክባት ኔሮም እዮም፡፡
ዝግበር ደገፍን ክትትልን ኣብ ውሽጠና ይኹን ንደገ ኣካላት ብስርዓት ብዘይ ምቁርራፅ እናተገምገመን ዝረኣዩ ዝንባለታት መሰረት ጌሩ መደብ እናውፀአ እቲ ሰብ ባዕሉ ኣብቲ መደብ ኣትዩ እናበቕዐ ክወፅእ ኣብ ምግባር ሕዚውን ዘይተመልኡ ክፍተታት ኣለዉና፡፡

ብውልቀ ዝሰርሑ ሒሳብን ኦዲትን ክኢላታት ኣብ ኣረኣእያን ክእለቶምን ዘሎ ክፍተት እናመላእኻ ምህናፅ ዝምልከት ዝሓዝናዮ መደብ ኣፈፃፅማ


እዚ ስራሕ እዚ ከምሓደ ግንባር ናይቲ ሰራዊት እዩ ዝረአ ዋና ዕማሙ ድማ መንግስቲ ካብ ውልቀ ክፍለ ኢኮኖሚ ክረኽቦ ዝግባእ ኣታዊ ብትኽከል ክረክብን ንምስላጥ ልምዓት ክውዕልን ከምኡውን ኣብዚ ሴክተር ዘሎ ኣተሓሕዛ ሒሳብ ሳይነሳዊ እንትኸውን ትኽክለኛ ኣታዊኡ ብምፍላጥ ፍትሓዊ ስርዓት ግብሪ ክህሉን ዝተስተኻኸለ ስርዓት ኣተሓሕዛ መዝገብ ክህሉ ምግባር በዚ ኣቢሉ ስራሕቲ ኦዲትናውን ስሉጥን ቀሊልን ክኸውን ዝገብር እዩ፡፡ በዚ መሰረትውን ብውልቀ ዝሰርሑ ክኢላታት ሒሳብን ኦዲትን ዘለዎም ክፍተት መሰረት ዝገበረ ህንፀት ንምክያድ ዓሊምና ዝሓዝናዮም መደባትን ውፅኢቶምን እንትንርእይ፡-
ቀዳማይ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ክንደይ መዛግብቲ ኣረኪቦም ካብ ዘረከቡዎም መዛግብቲ ሒሳብ ክንደይ ተነፂጎም ምኽንያት መንፀጊኦም ፈሊኻ ምእካብን ምትንታንን ካብኡ ተበጊስካ ንዘለዎም ክፍተት ንምምላእ ምምሃርን ብልሕ ዝበለ ፀገም ኣብዝፈጠሩ ድማ ስጉምቲ ምውሳድን ዝብል ኔሩና ኣብ 22 ከተማታትን ወረዳታትን ልምዓት እቶት ብምርካብ ኣታዊ ዝተገበረ ሒሳብ መዛግብቲ እንትፍተሽ ካብ 56 ክኢላታት ሒሳብ 178 ሒሳብ መዛግብቲ ዝተነፀጉን ብቁርጥ ግብር ዝተወሰነሎም እንትኸውን ናይዚኦም ሰለስተ መበገስታት ከምዘለዎም ምድምዳም ተኻኢሉ እዩ ፡፡

    •  እቲ ሓደ ብሒሳብ ክኢላታት ቅንዕና ጉድለትን ክእለት ምንኣስን ዝተበገሰ ብካልኦት ዝተሰርሐ ብቐጥታ ማህተም ምውቃዕ ከምዘሎን ንዝሓዝካዮም መዛግብቲውን ለብለብ ኣቢልካ ሰሪሕኻ ምርካብ ከምዘሎ ፣
    •  እቲ ካልእ እቲ ነጋዳይ ባዕሉ ብዘለዎ ዝርጉፍ ኣተሓሕዛ ምኽንያት ዝተነፀጉን ክንፀጉ ዝግበኦምን ምንባሮም ኣረጋጊፅና ኢና፣ 
    • እቲ ሳልሳይ ድማ ካብ ባዓል መዚ ልምዓት እቶት ሰራሕተኛታት ጉድለት ክእለትን ቅንዕናን ዝብገስ ነፂግካ ናብ ውሳነ ምእታዉ ከምዘሎ እዚ ንዓና ይኹን ልምዓት እቶት ንቐፃሊ ስራሕና ፅቡቕ እታዎ ዝረኸብናሉ እዩ ኔሩ፡፡ 

ካልኣይ ሎሚ ዝስርሑ መዛግብቲ ሒሳብ ከምቶም ዝሓለፉ ዓመታት ነጋዳይን መንግስቲን ዘባእሱ ከይኾኑ ብጋንኡ ምስ በዓል መዚ ልምዓት እቶት ብምርድዳእ ኣብ ኣተሓሳስባን ክእለትን ዝነበረ ፀገም ንምቕራፍ ዝዓለመ ስልጠናታት ንምሃብ መደብ ተታሒዙ በቢወረድኡ ዝርከቡ 89 ክኢላታት ብምፅዋዕ ምስ ልምዓት እቶት ክልልና ብምዃን ናይ 2 መዓልቲ ገምጋማዊ ስልጠና ክረኽቡ ተገይሩ እዩ፣
ሳልሳይ ካብ ባዕሎም ክኢላታት ሒሳብን ካብ ልምዓት እቶትን ካብ ነጋዳይን ሒሳብ መዝገብ ብክኢላታት ምሓዙ ዘምፀኦ ፋይዳ ኣብኣተሓሕዛ ሒሳብ መዝገብ ብወገን ክኢላ ሒሳብን ብልምዓት እቶትን ኣለዉ ዝበሃሉ ዓንቀፍቲ ነገራት በዝሒን ተበፃሕነትን ክኢላታት ሒሳብ ንምውሳኽ ክግበር ዝግበኦ ነገርን ኣጠቓላሊ ኣብ ሒሳብ መዝገብ ምምርማርን ምቕባልን ኣሰራርሓን ዝረኣዩ ፀገማት ንምፍላይ ዓሊሙ ብመፅናዕቲ መረዳእታ ክእከብን ክትንተንን መሰልጠኒ ጌርካ ክውሰድን ዝብል መደብ ተታሒዙ መጠይቕ ተዳልዩሉ ካብ ክኢላታት ሒሳብን ኦዲትን ካብ ልምዓት እቶትን ነጋዶን በቢወገኖም መርኣያ ብምውሳድ ፅንዓታት ኣኪብካ ተተንቲኑን ብመልክዕ ማንዋል ተዳልዩ ልምዓት እቶትን ኣብክልልና ዝርከቡ ክኢላታት ሒሳብን ኦዲትን ማሕበሮምን ቢሮ ንግዲን ኢንዳስትሪን ከተማ ልምዓትን ተወከልቲ ኣብዘለዉሉ ንሰለስተ መዓልቲታት ምይይጥ ተጌሩሉ እዩ፡፡
ኣብዚ ከምዝተረኣየ ኣብ ሰለስቲኦም ኣብዝበዝሕ እቲ ፀገም ክራይ ኣካብነት ክእለት ምንኣስን ምዃኑ ይተኣማመኑ ነጋዳይ ይኹን ክኢላ ሒሳብ ብሓባርን ብውልቀን ዝገብሩዎም ምጭብርባር ግብሪ ከምዘሎ ኣቕሚጦም እዮም ኣብ ውፅኢት እቲ መፅናዕቲ ከምዝተረኣየ ካልእ ነገር ሒሳብ ክኢላን ልምዓት እቶትን ክልተ ጫፋት ኣብዝሕዙሎም መጠይቓትውን ነጋዳይ ማእኸላይን ሚዛናዊን ምስክርነት ከምዝሃበሎም ብትኽክል ነቲ ኩነታት ዝመዝኑን ዝከታተሉን ነጋዶውን ከምዘለዉ ምርዳእ ተኻኢሉ እዩ- እዚ ድማ ሕዚውን ዝተስተኻኸለ ኣተሓሕዛ ስርዓት ሒሳብን ኣተኣኻኽባ ግብሪን ክህሉ ምስዚኦም ምስራሕ ከምዘድሊ ሓቢሩልና እዩ ፡፡
ራብዓይ ክኢላታት ሒሳብን ኦዲትን ሕጊ ኣኽቢሮምን ስነ ምግባሮምን ሓልዩም ምእንታ ክሰርሑ ዘለዎም ክፍተት ፈሊጥና ንምድጋፍን ኣብ ሕጊ ዝጠሓሱ ስጉምቲ ንምውሳድን ተባሂሉ ኣብ 11 ከተማታት ዝርከቡ 78 ክኢላታት ሒሳብ ኣብ ሕድሕድ ዝሰርሑሎም ከባቢታት ብምርካብ ፈተሸ እንትግበር ዝበዝሑ ሕጊን ስርዓትን ተኸቲሎም ብደንቢ መሰረት ዝሰርሑ ምዃኖም ዝተረጋገፀ እንትኸውን ካብ 78 ክኢላታት ሒሳብ እቶም 41(53%) ሒሳብ መዝገብ ዘስርሑ ዘለዉ ምዃኖም ንባዕሎም ሒሳብ መዝገብ ዘይሕዙን ብቑርፂ ግብሪ ዝኸፍሉን 37(47%) እዮም እዚ ዓብዪ ድኽመት እዩ ኣብነት ከኾኑ ዘይከኣሉ ግን ኩሉ ሒሳብ መዝገብ ክሕዘሎም ይደልዩ ምዃኖም ርኢና ኢና፡፡
ካልእ ዝተረኣየ ነገር ኣብ ደንብና ካብ ሕጊ ወፃኢ ንዝስርሑ ስራሕቲ ንምቁፅፃር ተባሂሉ ምስ ዓማዊሎም ውዕል ምእሳርን ንቤት ፅሕፈትና ምፍላጥን ከምዝግባእ ኣብ ደንብና ተመላኺቱ እዩ፡፡ ካብ 156 ክኢላታት ሒሳብ ዓማዊል ዘፍለጡ በዝሒ 66(42%) ጥራሕ እዮም እቶም 90(58%) ዓማዊል ዘየፍለጡ እዮም፡፡ እዚ ድማ ብዘይሕጋዊ መንገዲ መዛግብቲ ሰሪሕኻ ንምቕራብን ብዘይሕጋውያን ንዝተሰርሐ መዛግብቲ ማህተም ብምውቃዕ ገንዘብ ንምርካብ ብምሕሳብ ዝፍጠር ዘሎ ፀገም ብምዃኑ ኣጥቢቕና ክንከታተሎ ዝግበአና ምዃኑ ርኢና ስጉምቲውን ወሲድና ኢና፡፡ ክሳብ ሕዚ በዚ ምኽንያት ዝተሰረዙ 26 ክኢላታት ናይ መወዳእታ መጠንቀቕታ ዝተወሃቦም 33 ክኢላታት ብጠቕላላ ሎሚ ዓመት 59(38%) ክኢላታት ቐሊልን ከቢድን ቅፅዓት ተወሲዱሎም እዩ ፡፡
ብምጥቕላል ኣብዚውን ሎሚ ዓመት ዝተዋደደን ብትልሚን ዝተሰርሑ ስራሕቲ ብምህላዎም ምኽንያት ብዙሓት ፅቡቓትን መምሃርቲን ውፅኢታት ተመዝጊቦም እዮም፡፡ እቲ ዝበዝሕ ሒሳብ ክኢላ ንሕጊ ምጥባቕን ሕጋዊ ስራሕ ምስራሕን ጀሚሩ እዩ፡፡ ዘይኸውን ሒሳብ መዝገብ ኣይቅበልን ዓሚልነትኩም ይትረፈና ናይ መንግስቲ ጉድኣት ጉድኣትና እዩ ዝብሉ ይፍጠሩ ኣለዉ፡፡ ንባዕሎምውን ሕጊ ተኸቲሎም ዝሰርሑን ዘምህሩን ኣለዉ፤ ኮይኑ ግን ሕዚውን ውሑዳት ዘይግቡእ ረብሓ ክረኽቡ መንግስቲን ነጋዳይን ዘባእሱን ስነምግባር ዝጎደሎም ስራሕቲ ዝሰርሑን ኣለዉ ብርክት ዝበለ ድማ ዝረኣዮ ዘይቃለስን ዘይኹንን ተሸካሚን እዩ፡፡ ብካልእ ገፅ ናይ ክእለት ክፍተት ዘለዎምውን ኣለዉ፡፡ በዚ ምኽንያት እቲ ሰራዊት ብዙሕ ዝተርፎ እዩ ብቐፃሊ ክንሰርሐሉ ዝግበአና እዩ ኣብ ሞንጎ ግብሪ ከፋሊን መንግስቲን ዘሎ ኩነታት ምዕሩይ ክኸውን ዝበዝሑ ስራሕቲ ናይዚ ግምባር መልክዕ እንትሕዝ ስለዝኾነ ዝበለፀ ትኹረትን ኣመራርሓን ክንገብረሉ ዝግበአና እዩ ፡፡

ኣብቲ ጠቕላላ ለውጢ ምቅልጣፍ ተራ ንዘለዎም ሰብ ብፅሒት ዝትወሃቡ ዓቕሚ መዕበዪ ስራሕቲን ውፅኢቶምን

ኣብ ዝሓለፉ ሰለስተ ተኸታታሊ ዓመታት ብዝሰራሕናዮም ስራሕቲ ኣብ ምሕደራ ሃፍቲ ክልልና ዓበይቲ ለውጥታት ክመፅእ ሓጊዞም እዮም ሕዚውን ዝተስተኻኸለ ቆጣባይን ውፅኢታዊ ኣጠቓቕማ ሃፍቲ ክመፅእ ዝኽእል ፈፀምቲን ካልኦት ሰብ ብፅሒትን ስራሕቲ ኦዲት ሓጋዚና እዩ ዝብል እምነት እንትህሉዩ ስለዝኾነ ድማ ሎሚ ዓመት ኣብ 16 ዙራት ሰፋሕቲ ስልጠናታት ተዋሂቦም እዮም እዚኦምውን፡-
ውፅኢት ኦዲት በቢኣብያተ ምኽሩ ምይይጥ እናተገበረሉ ውሳነታት ክመሓላለፍን ብቐረባ ስራሕቲ ክትትልን ቁፅፅርን እናካየዱ ዝተጀመረ ምዕባለ ክቕፅል ክገብሩ ዘኽእሎም ዓቕሚ ንምፍጣር ዓሊሙ ካብ ከተማታትን ወረዳታትን ቀዋሚ ኮሚቴ ኦዲትን በጀትን ኣፈ ጉባኤታት ሓዊሱ ን173 ኣመራርሓ ኣብያተ ምኽሪ ናይ ክልተ መዓልቲ ስልጠና ተዋሂቡ እዩ።እዚ ምስትልምና እንትነፃፀር 108% እዩ፣
ብኦዲት ዝተረኸቡ ምልክታት ገበንን ምጭብርባራትን ካልኦት ብኽነታት ሃፍቲን ተኸታቲሉ ከሲሱን ከፍርድ ዘኽእሎ ግንዛበ ንምፍጣር ዓሊሙ ኣብ ክልልን ወረዳን ከተማታትን ንዝርከቡ 177 ዓቀብቲ ሕጊ ክኢላታትን ኣመራርሓን ንክልተ መዓልቲ ገምጋማዊ ስልጠና ተዋሂቡ እዮ።እዚ ምስትልምና እንትነፃፀር (122%) ተፈፂሙ እዩ፣
ካብ ፒስካፕ ብዝተረኸበ ባጀት ንከተማታትን ወረዳታትን ቀዋሚ ኮሚቴ ሕግን ምምሕዳርን ኣብ ምስትኽኻል ምሕደራ ሃፍቲ ዝህልዎም ብፅሒት ንምፍላጥ ዓሊሙ ን171 ኣባላት ቀዋሚ ኮሚቴ ንክልተ መዓልቲ ስልጠና ተዋሂቡ እዩ እዚድማ ካብ ትልምና 142% ተፈፂሙ እዩ ፣
ኣብ ክልል ወረዳን ከተማታትን ከምኡውን ኣብ ትካላት ዝሰርሑ ውሽጢ ኦዲተራት ኣብተን ኣብያተ ዕዮ ኣብ ኣጠቓቕማን ምሕደራን ሃፍቲ ዝርአ ዘሎ ለውጢ ብምዕቃብ ናብ ዝሓሸ ደረጃ ንምስግጋር ዘኽእሎም ዓቕሚ ንምዕባይ ዘኽእል ገምጋማዊ ስልጠና ንምሃብ ዓሊሙ ን228 ኦዲተራት ኣብ ክልተ ዙራት መቓቒልና ንክልተ መዓልቲ ስልጠና ተዋሂቡ እዩ።እዚውን ካብ ትልምና 165% ተፈፂሙ እዩ፣
ኣብዚ ዓመት ውፅኢት ኦዲትና ከምዘርእየና ብድምር ምምሕያሽኳ እንተሃለወ ካብ ኩሎም መለክዒታት ኦዲት ኣብ ስራሕቲ ዕደጋን ኣተሓሕዛ ንብረትን ጉልህ ዝበለ ፀገም ከምዘሎ እዩ እዚውን ብቐጥታ ምስ ኣተሓሳስባን ተግባርን ክራይ ኣካብነት ዝተዛመደ ብምዃኑ ኣብዚ ለውጢ ንምምዝጋብ ኣብ ክልል፣ ዞባታት ወረዳታት ከተማታትን ጨንፈር ኣብያተ ዕዮን ክሳብ ትካላት ንዝርከቡ 334 ክኢላታት ንክልተ መዓልቲታት ኣብ ክልተ ዙር መቓቒልና ክወሃብ ተጌሩ እዮ።እዚውን ካብ ትልሚ 222% ተፈፂሙ እዩ፣
ሴክተር ኣብያተ ዕዮ ብዘቕረበኦም ሕቶታት ዝተወሃበ ስልጠና ዝምልከትውን ቢሮ ኮንስትራክሽን መንገድን ትራንስፖርትን ሕቶ መሰረት ኣብ ከይዲ ዕደጋን ምሕደራ ሃፍቲን ዘፈር ኮንስትራክሽን ንዝረአ ዘሎ ፀገም ንምፍታሕ ዓሊሙ ካብ ኩለን ከባቢታት ትግራይ ክልልን ወረዳታትን ክኢላታትን ሓለፍቲን ልምዓት ኣባይቲ ሓዊሱ ን133 ኪኢላታትን ሓለፍቲን ንተኸታታሊ 3 መዓልቲ ስልጠና ተዋሂቡዎም እዩ፡፡ ቢሮ ቴክኒክን ሙያን ትምህርትን ስልጠናን ኣብ ትሕቲኡ ኣብ ዝርከባ ትካላት ዝርከቡ ውሽጢ ኦዲተራት ዓቕሚ ንምዕባይ ዘኽእል ስልጠና ንክዋሃበሉ ብዝሓተቶ መሰረት ን34 ክኢላታት ንተኸታታሊ 2 መዓልትታት ስልጠና ተዋሂቡ እዩ። ብቢሮ ጉዳይ መናእሰይ ስፖርትን ሕቶ መሰረት ኣብሕብረት ስራሕ ማሕበራት ክሰርሑ ዝኽእሉ ን26 ሓደሽቲ ኦዲተራት ንተኸታታሊ 3 መዓልቲ ክወሃቡ ተጌሩ እዩ፡፡ ካብ 60 ከተማታት ንዝመፁ ሓለፍትን ኪኢለታትን ዓበይቲን ዕሸልን ከተማታት ትግራይ ብክልተ ዙር ቢሮ ከተማ ልምዓትን ንግዲን ኢንዳስትሪን ብዘዳለዎ ን 451 ሰባት ን1 መዓልቲ ስልጠና ተዋሂቡ እዩ፡፡
ብምጥቕላል ካብቲ ናይዚ ዓመት ውፅኢት ኦዲትና ተበጊስና ሓደ መልእኽቲ ቀሪፅና ኣተሓሳስባን ዓቕምን ሰብ ብፅሒት በብግዚኡ ምምሕያሽ ስለዘድሊ ሎሚ ዓመት ብድምር ኣብ16 ዙር ን2,690 ሰብ ብፅሒት ስልጠና ተዋሂቡ እዩ፡፡ ካብዚኦም እቶም 8 ዙር ብፃውዒት ኣብያተ ዕዮ ብናይ ባዕሎም ባጀት ዝተወሃበ እዩ፡፡ እዚውን ኣብ ኣጠቓቕማን ምሕደራን ሃፍቲ ተረኺቡ ዘሎ ውፅኢት ንምዕቃብን ገና ዘይተቐረፉ ፀገማት ንምፍታሕን ዝተኻየደ እንተኸውን ኣብ ዝተወሃቡ ስልጠናታት ብመጠይቕ ብዝተረኸበ ግንዛበ 92.8% በፂሑ እዩ።እዚ ዘርእየና ዝሃብናዮም ስልጠናታት ውፅኢታዊ ምንባሮምን ብቀፃልነት ዝዓለምናዮም ዕላማታት ክነሳኽዕ ከምእንኽእልን ዘመላኽት እዩ፡፡
ሎሚ ዓመት ብጋዜጣ ወይን፣ ብ ራድዮ ድወትን ብኤጀንሲ መራኸብቲ ሓፋሽን ካልኦትን ብዘመሓላለፍናዮ ትምህርቲ ግንዛበ ህዝቢ ክነዕቢ ከምዘለና ሒዝና ኔርና፡፡ በዚ መሰረት ህዝቢ ኣብ ስራሕቲ ቤት ዕዮና ዝነበሮ ኣፍልጦን ክንደየናይ ዝኣክል ብማዕኸናት ዜና ይከታተለና ምህላዉን ንምርግጋፅ ብዝገበርናዮ ዳህሳስ መሰረት ምስሰራሕቲ ኦዲት ምንም ዓይነት ርክብ ዝየብሎም ዜጋታት ካብ ዝተሓተቱ 59% እንታይነት ኦዲት ዝፈልጡን ንጥፈታትና ብማዕኸናት ዜና ዝከታተሉን ዕጉባትን ምዃኖም ኣረጋጊፆምልና እዮም፡፡ እዚ ምስ ዝሓለፈ ዓመት ዝነበሮ ግንዛበን ዕግበትን እንትረአ ብ 24% ወሲኹ እዩ ምስክኾኖ ዝግባእ እንትረአ ግን ገና ብዙሕ ዝተርፎ እዩ ።


4. ዓበይቲ ሽቶታትን ውፅኢቶምን

ዝተጣናኸረ ተኻታታሊ ፋይናንሻልን ፐርፎርማንስን ኦዲት ምክያድ

ፋይናንሻልን ሕጋውነትነ ኦዲት ዝምልከት

210 ኣብያተ ዕዮ ብናይ ባዕልና ኦዲተራት ኦዲት ክንገብር 20 ኣብያተ ዕዮ ብውልቀ ኦዲተራት ኩንትራት ሂብና ክነስርሕ ብድምሩ 230 ኣብያተ ዕዮ ኦዲት ብምግባር ዘለና ሽፋን ካብ 59% ናብ 67% ንምብፃሕ ዓሊምና ብተግባር 208 ኣብያተ ዕዮ ስሩዕን ፍሉይን ኦዲት ግልጋሎት ዝሃብና እንትንከውን ካብ ትልምና 99% እዩ፡፡ ብውልቀ ኦዲተራት ኦዲት ዝተኻየደለንን ሕዚ ኣብ ከይዲ ዘለዋን 25 እንትኾና ካብ ትልምና 125% እዩ፡፡ ብድምር 2005 ባጀት ዓመት ሒሳበን ኦዲት ክካየደለን ካብዝተተሓዛ ኦዲት ግልጋሎት ዝረኸባ 233 እንትኾና ካብ ትልምና 101% እዩ፡፡
ኣብዚ ዝረአ ካልእ ካብ ጥሪ 2006 ጀሚሩ ናይ 2006 ባጀት ዓመት ፍርቂ ዓመት ሒሳበን ክስረሐለን ካብ ዝግበአን 127 ኣብያተ ዕዮ ውሽጢ ፍርቂ ዓመት ዝተሰርሐለን 113 ኣብያተ ዕዮ ወይ 89% ተፈፂሙ እዩ ሙሉእ ኦዲት እናተሰርሐለን ዝርከባ 14(11%) ኣብያተ ዕዮ እየን፡፡

ሽፋን ኦዲት ዝምልክት

ካብ ዘለዋና በዝሒ ኣብያተ ዕዮ 65% ሸፊንና ኢና ፡፡ ካብ ቀዳማይ ትኹረት ዝወሃበለን ኣብያተ ዕዮ 85% እዩ፡፡ እዚ ምዝሓለፈ ዓመት እንትነፃፀር ካብ 59% ናብ 65% ምብፅሑ ፅቡቕ እዩ፡፡ ብባጀት ሽፋን እንተርኢናውን ኣብዚ ዓመት ኦዲት ግልጋሎት ዝረኸበ ኣታዊ ግብሪ ሒሳብ ብር2,342,126,917 እንትኸውን ኦዲት ግልጋሎት ዝረኸበ ወፃኢ ሒሳብ ሓገዝን ልቓሕን ሓዊሱ ብር 9,331,514,458 ብድምር ብር 11,673,641,376 ዝኣክል ሃፍቲ እዚ ክልል ኦዲት ግልጋሎት ረኺቡ እዩ እዚ ሓደ ሒሳብ ክልተ ግዜ ኦዲት ዝኾነሉ ኩነታት ከምዘሎ ምርዳእ ይከኣል እዩ፡፡
ዉፅኢት ኦዲት ብሕጊ ዘሕትት ኾይኑ እንትርከብ ናብ ከፃሪ ስልጣን ዝተዉሃቦ ኣካል ምሕላፍ ኣብመጣየሺ ኣዋጅና ዝተቐመጠ ስለዝኾነ ኣብዚ ዓመት ክሳብ ሕዚ 22 ጉዳያት ተፃርዩም ክሲ ክምስረተሎምን ብገበን ዘየሕትቱ እንተኾይኖም ድማ ብፍታብሄር መዳዩ ተራእዩ ገንዘብ መንግስቲ ተመላሲ ክግበር ናብ ፍትሒን ኮሚሽን ስነምግባርን ፀረ ግዕዝይናን ተላኢኾም እዩም።

ፐርፎርማንስን ከባቢያዊን ኦዲት ዝምልከት

እዚ ስራሕ እዚውን ነቲ ልምዓት ብዘለዎ ኣስተዋፅኦ ብምርኣይ ሎሚ ዓመት ኣስፊሕና ክንሰርሐሉ ከምዘለና ኣሚንና ን16 ዋና ኦዲትን 8 ክትትልን ብድምሩ 24 ኦዲት ፀብፃብ ንምውፃእ ሒዝና ብምንቅስቓስና 15 ኣብያተ ዕዮ መደበኛ 8 ክትትል ኦዲት ብድምሩ 23 ኦዲት ሪፖርት ወፃኢ ተጌሩ እዩ፡፡ እዚ ፍፃመ እዚ ምስ ዝሓዝናዮ ትልምና እንትነፃፀር 96% እዩ ፡፡እዚ ድማ ኣዝዩ ዝሓሸ ኣፈፃፅማ እዩ፡፡
ኣብዚ ዓመት 38 ሰራሕተኛታት ብድሌቶም ስራሕ ለቒቖም 2 ብድስፕሊን ጉድለት ዝተባረሩን ጠቅላላ ድምር 40 ተሰናቢቶም እዮም ንዝለቐቑን ዝዓበዩን መተካእታ ዝተቆፀሩ ሰራሕተኛታት 61 እንትኾኑ ብዝውውር ዝመፁ 3 ጠቅላላ ድምር 64 ሰራሕተኛታት ሓደሽቲ ተወሲኾም እዮም። መሓዉር ቤት ፅሕፈትና ዝጠልቦ 215 ሓይሊ ሰብ እንትኸዉን ኣብ 2006 መወዳእታ ዘሎ በዝሒ ሰራሕተኛ 179(83%) ካብዚ ውሽጢ 120 ደቂ ተባዕትዮ እንትኾኑ 59 ደቂ ኣንስትዮ እየን።

ብድምር ዝነበሩ ፀገማትን መፍትሕን

ዝበቕዑ ኦዲተራት ዝሐሸ ጥቕሚ ንምርካብ ምልቃቕን ካልኦት ናብዚ ደረጃ ንምብፃሕ ዝውድኦ ግዘ ኣብ ሽፋንን ፅሬትን ኦዲት ናይ ባዕሉ ኣሉታዊ ፅዕንቶ ዝፈጠረ ምዃኒ፣
ዝግበር ክትትልን ደገፍን ኩለ መዳያዊን ዝተማልአን ኣተሓሳስባ እቲ ፈፃሚ ብዝልውጥ ኣገባብ ዘይምፍፃም፣
ኦዲት ዝግበራ ኣብያተ ዕዮ ንኦዲት መግበሪ ቦታን ሒሳብ መረዳእታታት ብእዋኑ ኣብ ምድላው ብፍላይ ሓለፍቲ ኣብ መጠይቕ ምምላእን ኣብ መውፅኢ ኣኬባን ዝባኽን ምጉታት ግዘ ብሰንኩ ብትልምና ንምውዳእ ዘይምኽኣልን ንዘየድሊ ወፃኢ ንምውሳኽ ዘገድደና ምዃኑ፣
ዝቐርቡ ሕቶታት ፍሉይ ኦዲት ሃንደበታዊን ኩለን ኦዲት ጉጅለታት ኣብ ኦዲት ስራሕ ተዋፊረን እናሃለዋ ኣብ ግምት ብዘይምእታው መዓልቲ ወሲንካ ኣቕርበለይ ዝብሉ ትእዛዛት ንስራሕትና ፀገም ዝፈጥሩልና ዘለው ጉዳያት ምዃኖም ተነጺሮም እዮም።

ዝተወሰደ መፍትሒ

ንዝለቁ ሰራሕተኛታት ንምፅናሕ ውሽጣዊ ኣሰራርሓታትና እናፈተሽና ዝስተኻኸሉ ኣስተኻኺልና ኢና ኣብ መዓልታዊ ህንፀት ኣእቲናውን ፃንሒቶም ንምንዋሕ እናተሰርሐ እዩ፡፡ እዚ ግን ምፍትሒ ክኸውን ኣይከኣለን ተወሰኽቲ መፍትሒታት ክረኣዩ ዝግበኦም እዮም፡፡
• ዝግበር ድሀጋፍን ክትትልን እናገምገምና ብቐፃልነት ብምምራሕ ብቑዕ ስራሕ ምስራሕ ከድሊእዩ ኣብመደብና አእቲና ክንሰርሐሉ ኢና ፡፡
• ናይ ሒሳብ ሰነዳትን ቦታን ኣብ ምድላው ዝባኽን ግዘ ቅድመ ሐዚ ምስኦዲት ዝግበራ ኣብያተ ዕዮ ንምርድዳእ ዋላካ ዝፍተን ተኾነ ሐዚ እውን ኣብዚ ዘሎ ክፍተት ንምምላእ እቲ ተጀሚሩ ዘሎ ስርዓት ቻርተር ዜጋታት ብቐፃልነት ተግባራዊ ብምግባር ቀፃሊ ስራሕ እናተሰርሐሉ ምኻኑ፡፡
• ዝቐርቡ ሃንደበታዊ ሕቶታት ፍሉይ ኦዲት ዝምልከት ምስ ዘዝምልከቶም ኩሎም ናይ ፍትሒ ኣካላት ምርድዳእ እናተገበረሉ ዋላካ ዝመፀ ተኾነ ብቐፃሊ ክስርሐሉ ዝግበኦ እዩ፡፡
ብምጥቕላል ኣብዚ ዓመት ዝሓዝናዮም መደባት ብወሳናይነቱ ብዕዉት ኩነታት ተፈፂሞም እዮም ዝተረፉናውን ፈሊና ፈሊጥናዮም ስለዘለና ኣብዝቕፅሉ መደባትና ኣእቲና ክንሰርሐሎም ኢና፡፡ ክሳብ ሕዚ ብዝተሰርሑ ናይ ውሽጢን ናይደገን ስራሕቲ ክልልና ብምሕደራ ሃፍቲውን ሕዚ ኣብዝሓሸ ብርኪ ትርከብ ኣላ እዚ ንድሕሪት ከይምለስን ዝበለፀ ለውጢ ክምዝገብን ግን ሕዚውን ከምቲ ልሙድ በቢብርኩ ዝረከባ ኣብያተ ምኽሪ ካብ ክልል ክሳብ ወረዳን ኣብያተ ዕዮን ዝረከብ ኣመራርሓን ሰራሕተኛን ከምኡውን ኣብስራሕቲ ኦዲት ዝተዋፈረ ኣመራርሓን ክኢላን ቤት ዕዮና ንባዕሎም ኣካል እቲ ዘይተፈትሐ ፀገም ጌሮም ብምርኣይ ተረኦም ክፃወቱን ኣበርቲዖም ክረባረቡን እናፀዋዕኹ ኣብዘቕረብኩዎ ፀብፃብ ፐርፎርማንሰ ኦዲትን ዝተጠቓለለ ፈንድ ክልልናን ኣፈፃፅማ ስራሕቲ ቤት ፅሕፈት ዋናኦዲተር ክልል ትግራይን ዝላዓሉ ሕቶታትን ርኢቶታትን ብምውሳኽን ኣብዝስተኻኸሉውን ብምስትኽኻልን ምስመማሓየሺ ሓሳቡ እቲ ፀብፃብ ከፅድቕለይ ይሓትት ስለዘዳመፅኩምኒ የመስግን፡፡

 

’’ወፍሪ መለስ ንልዕልነት ሕጊን ንምንጋስ ሰናይ ምሕደራን’’